Boek/Film Besprekingen

NIEUWE FILMS

EARTHFLIGHT

november 2012 – januari 2013

Het Canvaskanaal van de Vlaamse TV start op 1 november 2012 met een donderdagse uitzending van Earthflight, de spectaculaire BBC-natuurreeks waarin je a.h.w. meevliegt met de vogels op hun vlucht over bijzondere plaatsen in heel de wereld. De reeks toont vogels en andere dieren, maar ook prachtige landschappen en iconische plekken. Een adembenemend kijkstuk en ook een staaltje van audiovisuele spitstechnologie, met bvb minicamera’s aangebracht op de rug van vogels, modelvliegtuigjes, drones enz. De BBC-Birder of Bristol, co-producer John Downer, werkte er 4 jaar aan met o.m. de hulp van de Bretoense ornitholoog Christian Moullec, “l’homme qui vole avec ses oies”…

Aflevering 1 op 1 november 2012 : Noord-Amerika
Aflevering 2 op 15 november 2012 : Afrika
Aflevering 3 op 20 december 2012 : Europa
Aflevering 4 op 27 december 2012 : Zuid-Amerika
Aflevering 5 op 3 januari 2013 : Azië en Australië
Aflevering 6 op 10 januari 2013 : Flying High (de Making Of)

Zie hieronder (2.3.3.1) de aankondiging van het boek Vogelvlucht/Earthflight van John Downer, Uitg.Tirion.

(www.bbc.co.uk/programmes/b018xsc1)

AFRICA : NATUURTV-SERIE VAN HET JAAR 2013?

Uit in januari 2013

Op woensdag 2 januari 2013 om 21:00 u Britse tijd zendt het BBC One-televisiekanaal “Kalahari” uit : de eerste episode uit een reeks van zes afleveringen, gerealiseerd door bioloog-natuurfilmmaker James Honeyborn (BBC Natural History Unit, Bristol). Hij werkte met gebruik van de modernste filmtechnologie in 27 landen en gedurende 4 jaar samen met de welbekende David Attenborough, die voor de commentaar zorgt. “Attenborough takes a breathtaking journey through the vast and diverse continent of Africa as it has never been seen before. Africa is going to look different and is going to be special” belooft de BBC…
In de eerste aflevering komen de twee grote woestijnen van Zuidwest-Afrika aan bod : de Kalahari (met inderdaad echt uitzonderlijke beelden van gewoonlijk als asociaal beschouwde zwarte neushoorns, hier ’s nachts socializend en meer onder een indrukwekkende sterrenhemel : je moet het maar kunnen filmen) en de Namib (met “the greatest desert giraffe full-blooded battle ever filmed” : één gaat zelfs minutenlang KO van een ruige slag onder de gordel). Sommige beelden doen wel terugdenken aan de onvergetelijke Beautiful People-film van Jamie Uys (1974) en ook raar dat Namib-opnamen van bvb de Grosse Spitzkoppe en de Dragon’s Breath Cave in, resp. onder de Kalahari worden gesitueerd.
De tweede episode heet “Savannah” en gaat over het unieke en constant wisselende landschap van Oost-Afrika.
De derde gaat over de regenwouden van Congo en West-Afrika en showt zeldzame beelden van ook weer ’s nachts socializende bosolifanten, van witnekkaalkopkraaien, Afrikaanse schaarbekken enz.

P.S. Het Canvas-TVkanaal van de VRT start met de uitzending van deze serie op donderdag 17 januari om 20u40.

(www.bbc.co.uk/africanature)

DE NIEUWE WILDERNIS

Uit in september 2013

Aan N2’ers de Oostvaardersplassen in West-Flevoland (NL) voorstellen hoeft niet, we gingen er al op excursie toen aan de overkant van de Knardijk het IJsselmeerwater nog klotste. Tegenwoordig wordt dit gebied van 6000 ha de Nederlandse Serengeti-in-de-polder genoemd. Hier is in de loop van 40 jaar in een dichtbevolkt land en lager dan de zeespiegel gelegen een stuk nieuwe, redelijk ongerepte en grotendeels ontoegankelijke wildernis ontstaan, die natuurlijk ook de aandacht trok van fotografen en filmers. Voor EMS Films is een ploeg o.l.v. Ruben Smit (ecoloog, natuurfotograaf, natuurfilmer : www.rubensmit.nl) momenteel bezig met de Circle of Life in de Oostvaardersplassen vast te leggen. Het moet de grootste Nederlandse natuurfilm tot op heden worden. Het filmen duurt anderhalf jaar, tot mei 2013. Op www.denieuwewildernis.nl vallen al foto’s en You Tube-teasers te zien : het belooft, een groot stuk natuurminnend Nederland kijkt er reikhalzend naar uit…

(www.emsfilms.com)

WILDSCREEN 2012

Te Bristol, de stad van de BBC Natural History Unit, vond van 14 tot 19 oktober 2012 weer eens het Wildscreen Festival plaats : dé tweejaarlijkse presentatie van nieuwe natuurdocumentaires. Dit jaar dongen 491 films uit 46 landen naar de Panda Awards, de Oscars van de Wildlife-filmindustrie. De Short Lists en de Award Winners vind je terug op www.wildscreenfestival.org. Bij die winnaars was o.m. de spectaculaire BBC-tv-serie Frozen Planet. Daar is wel wat om te doen geweest. Het is bekend dat de makers van de grote natuurdocumentaires (de cameramannen dus) enorme risico’s nemen om aan hun buitengewone beelden te geraken, maar ook niet vies zijn van dubieuze praktijken. Wat Frozen Planet betreft lekte bvb uit dat shots met ijsbeerwelpen niet in het wild maar in een Duitse dierentuin waren gefilmd. De ijsbeertjes lagen in nepsneeuw in een hol van plaaster en hout en niet op een barre heuvelrug op de Noordpool zoals narrator Sir David Attenborough acht miljoen kijkers voorloog. De BBC trekt daar lessen uit : voortaan zal duidelijkheid worden geschapen over hoe een BBC-natuurdocumentaire tot stand kwam, over wat werkelijk in de natuur werd gefilmd. Op de BBC-website zal men ook ‘makings of’ kunnen bekijken. Dat allemaal om de geloofwaardigheid en het vertrouwen van het publiek te behouden. Bizar bij een en ander was de houding van ouwe Attenborough. Die bestrijdt vlakaf de wenselijkheid van zulke “transparency”. Het succes is de nieuwbakken ridder blijkbaar wat naar het hoofd gestegen…

NIEUWE BOEKEN 2012

(1) VOORBLOKJE : BOEKEN VOOR ACHT TOT TWAALF!

DE JONGE SPORENZOEKER

David Melbeck. Oorspr.titel Le livre des traces et empreintes. Uitg.Tirion Natuur, Utrecht, 2011 : 64 blz. Prijs 14,95 €. ISBN 9789052108315. NUR 210.

De schrijver was van jongsaf hevig in de natuur geïnteresseerd en hij heeft er al behoorlijk wat over neergepend. In dit boek leert hij je als natuurdetective goed te letten op alle mogelijke sporen die dieren achterlaten : pootafdrukken (hoefafdrukken, zoolkussens, handjes), nesten, ‘burchten’, holen , gallen, afgekloven dennenappels, etensresten, uitwerpselen, braakballen, schedels en botten, veren en vellen…  Hij leert je ook een ‘sporenval’ en gipsen afgietsels te maken : het begin van een eigen natuurmuseum…  Veel mooie tekeningen ! (JS)

DE JONGE STERRENZOEKER

Milène Wendling. Oorspr.titel Activités pour découvrir le Ciel et les Planètes. Uitg.Tirion Natuur, Utrecht, 2012 : 64 blz. Prijs 14,95 €. ISBN 9789052108865. NUR 225.

Dit boek helpt alvast observeren : wat en hoe. Zon, maan, planeten, kometen, de sterrenbeelden van de vier seizoenen… En het geeft ook uitleg over vanalles dat daarmee te maken heeft : eclipsen bvb, het gebruik van een sterrenkaart, vallende sterren, zwarte gaten, de grote Orionnevel, sterrenhopen zoals de Plejaden enz. Verder heel wat experimententips (JS)

ACTIE ! NATUUR VOOR COOLE KIKKERS

Michael Cox. Oorspr.titel Wild things to do with woodlice. Uitg.Tirion Natuur, Utrecht, 2012 : 192 blz. Prijs 14,95 €. ISBN 978052108681.

Uit die tv, schudt de chipskruimels van je shirt en ga je sensatie in de natuur zoeken. Dit is een maffe natuurgids voor kiemers met 365 natuuractiviteiten, projecten en avonturen. Vul je rugzak en ga voor actie : met vogels, pissebedden, strandbeestjes, waterwezens, vlinders, mieren, wormen, spinnen enz.  De vleermuizen moeten het doen met nr 363 en de practische info is weer eens  volledig op Nederland gericht, maarja… (JS)

VOGELGIDS VOOR KIDS

Marc Duquet. Oorspr.titel Le petit guide ornitho. Uitg. Tirion Natuur, Utrecht, 2012 : 192 blz. Prijs 14,95 €. ISBN 9789052108674. NUR 223/435.

Eerst wat inleidende info over het leven van een vogel, het kiezen van een verrekijker (en zelfs een telescoop), waar en hoe vogels te zien krijgen. Dan tips om vogels te herkennen en van blz 77 tot 169 een “Gids voor het determineren van bekende vogels” in de buurt van huizen, op het land, in bomen, aan het water enz. : deze Nederlandse bewerking van een Frans gidsje heeft het  over “116 bekende Europese vogelsoorten die we zonder te veel moeite kunnen zien”.  Het Europese moet je wel in je achterhoofd houden, want je krijgt hier ook soorten opgevoerd  die je bij ons niet alle dagen  gaat zien : een sperwer in de buurt van je huis ? een kraanvogel, een blauwe kiekendief, een hop, een grauwe klauwier, een grauwe gors op het land ?  een geelpootmeeuw, een zwarte wouw aan het water ?  Maar allicht trek je binnenkort ook wat verder en dan kunnen die beschrijvingen nog van pas komen…  De direct bruikbare beschrijvingen zijn ok, maar wel duidelijk in Nederland vertaald/bijgeschreven.(JS)

SPOT DE VOGEL

Rob Hume. Oorspr.titel Spot the bird. Uitg. Tirion Natuur, Utrecht, 2012 : 112 blz. Prijs 9.95 €. ISBN 9789052108841. NUR 223/435.

Een boekje van de grootte van een agenda met een wat rare indeling, maar het kan wel helpen bij de eerste spot-stappen. Een 70-tal “courante” vogels van bij ons staan er redelijk groot en goed afgebeeld, met de gebruikelijke beknopte uitleg en aanduiding van de veldkenmerken; een 30-tal andere iets kleiner. Allemaal wel erg ‘statisch’, vliegbeelden zijn er nauwelijks bij… Tussendoor ook algemene verhaaltjes (voederen, gedrag,broeden, foerageren, trek enzo). Op de laatste pagina’s vind je 70 stickertjes en 36 sterretjes, waarmee je in het boekje kan aanduiden welke vogels je al gespot hebt. (JS)

(2) HOOFDBLOK : NIEUWE BOEKEN VOOR TWAALFPLUS

(2.0) BIJZONDERE BOEKEN

HANDBOOK OF THE MAMMALS OF THE WORLD

Vol.1 CARNIVORES
Vol.2 HOOFED MAMMALS
Vol.3 PRIMATES
Vol.4 SEA MAMMALS
Vol.5 MARSUPIALS
Vol.6 RODENTS
Vol.7 INSECTIVORES
Vol.8 BATS

Vol.1 Edited by Don E. Wilson, Russell A. Mittermeier. Uitg.Lynx Edicions, Barcelona, 2009 : 728 blz (hardback, 31 cm x 24 cm). Prijs 160 €. ISBN 9788496553491.

Andermaal een monumentale reeks van Lynx Edicions, ook uitgever van Handbook of the Birds of the World (17 volumes). De bedoeling is om in 8 volumes elke zoogdierensoort op aarde wetenschappelijk nauwgezet en leesbaar aan de beurt te laten komen in een referentieserie zonder voorgaande. Daar zorgen de editors voor : Don Wilson was curator van de Smithsonian Institution te Washington en Russ Mittermeier is o.m. bekend als voorzitter van de Primates Specialist Group van IUCN. En ook de auteurs van de bijdragen, toppers in hun domeinen. Het is geen lichte opdracht. De klasse Mammalia is een van de belangrijkste groepen levende organismen met 5339 soorten bij het begin van het werken aan de serie en elk decennium geraken er honderden nieuwe bekend. Tegelijk zijn 25% van alle bekende zoogdiersoorten bedreigd…

HMW volgt de traditionele maar iets bijgewerkte classificatie van Wilson & Reeder’s Mammal Species of the World (3rd edition, 2005). Na een algemene inleiding op de klasse door Don Wilson, gaat volume 1 dus over de Carnivoren. Elk hoofdstuk is gewijd aan een specifieke familie (van de Nandiniidae tot de Mustelidae). Na een algemeen overzicht in een “Family Text” volgen de “Species Accounts” met de bekende informatie over de soorten in kwestie. Zowel dat overzicht als de specifieke info worden afgesloten met een uitvoerige bibliografie. Wat de families betreft zal je overigens de walrussen, zeehonden en zeeleeuwen niet in volume 1 terugvinden maar wel in volume 4 over de zeezoogdieren. De Species Accounts omvatten 258 verspreidingskaartjes, taxonomische gegevens, beschrijvingen, gegevens over habitat, voedsel, activiteit enz. naast broedgegevens en de situatie op het gebied van bescherming (o.m. CITES, IUCN Red List). Op het einde van het volume volgen nog enkele bladzijden “References of Scientific Descriptions” (bvb Linnaeus voor de Canis lupus) en een “General List of References” en tenslotte natuurlijk een Index.

Dit wordt voortaan onze eerste toevlucht als we nog iets moeten opzoeken ! (JS)

P.S. Einde 2011 verscheen Vol.2 Hoofed Mammals, voor de families Orycteropodidae tot Giraffidae. Wij hopen dit volume aan te kunnen kondigen in Nieuwsbrief 2013.

(www.lynxeds.com)

(2.1) CADEAUTIPS, VOOR JEZELF OF VOOR WIE OOK
(ZIE OOK OP DE HOMEPAGE VAN WWW.NATUUR2000.BE)

DE NATUUR ONTKLEED

Rollin Verlinde.Uitg. De Groene Gedachte, Tienen, 2012 : 146 blz. Prijs 19,50 €. ISBN 0789081809177.

Bosbouwingenieur Verlinde is een van onze beste natuurfotografen (vleermuizen !) en werkt als docent ecologie en faunabeheer voor Inverde. In zijn cursussen maakt hij duidelijk dat onderhouden natuurstudie je de nodige basiskennis geeft om de relaties tussen planten en dieren te begrijpen en om de juiste verbanden te leggen. Ook zonder soortenkennis kan je uiteraard wel van de natuur genieten, maar met een beetje ecologische achtergrond krijgt je natuurlijke omgeving meer betekenis. De natuur is Verlinde’s passie en die wil ie met veel mensen delen.  Zijn boek bevat 26 alfabet-“chapiters”, die hem toelaten een 90tal natuurissues  te belichten, verbanden duidelijk te maken, wilde verhalen te ontkrachten : van biodiversiteit over ecoducten en exoten, jaarringen, natuurlijk evenwicht, sonar en symbiose tot teken, uitzetten etc. Goed voor je inzichtelijke kennis … (JS)

HOE VOORKOM JE EEN KATER : 30 SLIMME TOEPASSINGEN VAN CHEMIE, WISKUNDE, BIOLOGIE EN NATUURKUNDE IN ONS DAGELIJKS LEVEN

Mark Frary. Orig.titel How to get a sofa around the corner. Uitg. Veen Magazines, Diemen, 2012 : 144 blz. Prijs 14.95 €. ISBN 9789085710820.

Een leuk boekje, zeker om cadeau te doen. Aan vrienden/vriendinnen die nog niet beseffen hoe ze met wat eenvoudige wetenschap en wiskunde heel makkelijk allerlei dagelijkse problemen opgelost krijgen : hoe het deksel van een pot draaien, maar ook hoe een bank de hoek om krijgen, hoe winnen bij Texas hold’em, hoe van een knoflookadem af komen, hoe water besparen, hoe sneller zwemmen etc.etc. (JS)

ZOMER, EEN TIPJE VAN DE SLUIER…

Theo Schildkamp. Uitg. Tirion Natuur, Utrecht, 2012  : 64 blz. Prijs 12,50 €.  ISBN 9789052108575. NUR 410.

Theo Schildkamp is een van de bekendste Nederlandse natuurillustratoren. Hij is uiteraard ook natuurkenner en bovendien een goed natuurschrijver. Dit boekje is een vervolg op “Lente” en op “Herfst & Winter” (aangekondigd in vorige Nieuwsbrieven) . Schildkamp loopt rond in onze alledaagse zomernatuur, vertelt wat ie ziet en stelt er ook vragen bij.  Over de prachtige zang die de merel aan zijn vroegere bosleven overhield. Over het nut van gekleurde vlindervleugels. Over de waterzuigende boombladeren. Waarom vogels niet uitgeput zitten na te hijgen na een inspannende urenlange vliegtocht. Over hoe vleermuizen hun prooi uit hun  staartplooi eten. Wat er gebeurt wanneer je door brandnetels gestoken wordt. Enz. Zo ontfutselt hij een heleboel kleine geheimen aan de natuur, licht hij een tipje van de sluier op…  Maar dit boekje koop je evengoed omwille van het charmante tekenwerk ! (JS)

HET MEGAGROTE UITKLAPBOEK : DE NATUURLIJKE GESCHIEDENIS VAN HET LEVEN OP AARDE VAN HET BEGIN TOT NU – 2,5 METER MET ALLES WAT JE WETEN WIL.

Christopher Lloyd, tekeningen Andy Forshaw. Ooorspr.titel The What on Earth Wallbook of Natural History. Uitg. Tirion Natuur, Utrecht, 2012 : 8 A3 blz. Prijs 14,95 €. ISBN 9789052109742. NUR 223.

“Lees het als een boek of hang het aan de muur” staat er op de achterflap. Boeken met uitgewerkte doorsneden van burchten of over Pompeï binnenste buiten zijn populair. Dit “boek” geeft de geschiedenis van het leven op aarde in één oogopslag, via m.d. 1000 tekeningen op één tijdslijn, van het Hadeïcum (met de eerste tekenen van leven, 4.5 miljard jaar geleden) tot het Antropoceen (met 220.000 nieuwe mensen per dag en met de grote Opwarming, vandaag). Christopher Lloyd is een wetenschapsjournalist die de laatste jaren al meer What on Earth -boeken publiceerde en die in 2010 startte met dit type “Wallbooks” (www.whatonearthbooks.com). Een hebbeding ! (JS)

(2.2) ALGEMEEN, FILOSOFIE

WANHOOP NOOIT AAN VOORUITGANG – BRIEVEN VAN JAC.P.THIJSSE

Bezorgd door Marga Coesèl. Uitg.Boom, Amsterdam, 2012 : 312 blz. Prijs 19,90 €. ISBN 9789461055774.

Jacobus Pieter Thijsse (1865-1945) was dé pionier van de natuurbescherming in Nederland, de grootste groene Nederlander aller tijden. “Moderne” natuuronderwijzer en natuurpopularisator (liet zijn leerlingen de natuur echt ervaren op een moment dat geen andere leerkracht daaraan zou gedacht hebben), oprichter van de Vereniging tot behoud van Natuurmonumenten in Nederland (vandaag 800.000 leden, beheert 100.000 ha natuur), redder van het Naardermeer, hoofdredacteur van het tijdschrift De Levende Natuur (jaargang 2013 = 114), auteur van Het Vogeljaar, van Omgang met Planten en van een paar duizend natuurartikels, co-auteur van de Flora van Heimans & Thijsse (aan zijn 24ste druk toe), wereldberoemd bij onze noorderburen via 20 Verkade-verzamelalbums. De groene veelschrijver Sietzo Dijkhuizen publiceerde zijn biografie in 2005. Biologe Coesèl koos voor dit boek 200 brieven uit de 700 die hij naliet. Ze tonen een optimistische, vriendelijke en hardwerkende idealist die ook van de natuuurbeleving en natuurstudie wist te genieten en die daarna nog de tijd vond om een levendige correspondentie te voeren met mede-natuurbeschermers (waaronder ook schrijvers als Frederik van Eeden en Hans Warren), met beginnende natuurvorsers enz. (JS)

JAAP KRUITHOF : TEKSTEN VOOR DE TOEKOMST

Geselecteerd en ingeleid door Rik Pinxten, Ronald Commers en Luc Desmedt (red.). Uitg. EPO, Berchem, 2012 : 510 blz. Prijs 28.50 €. ISBN 9789491297205. NUR 740.

“Professor Jaap Kruithof (1929-2009, UGent) was een moraalfilosoof en doordenker, een zoeker naar meer rechtvaardigheid en politiek-morele eerlijkheid in een wereld die dikwijls alleen maar materialistisch is en koud” staat er op de achterkant. Als N2’ers kwamen we hem ooit eens tegen bij ons infostandje op een milieubeurs en konden we “samen redeneren” over een en ander, een bijzondere ervaring. Kruithof was bezig met natuur en milieu, maar met nog veel andere dingen. Hij schreef er een hele reeks (soms omstreden) boeken over en dit boek bundelt een aantal representatieve stukken daaruit. Een natuur- en milieumens vindt er interessante beschouwingen in over vervreemding, antropocentrisme en ecocentrisme (uit : De mens aan de grens, 1985), de geluidswerelden (uit : Doorgaan met de dingen, 1994) enz., maar de andere kritische analyses van Kruithof – bvb over wat er in de “wereld” gebeurt – zijn evengoed het lezen en weten waard, al hoef je niet met alles akkoord te gaan. Kruithof schreef ook bewust boeken voor een breder publiek : deze tekstenbundeling houdt zijn belangrijkste ideeën en overtuigingen makkelijker toegankelijk voor de mensen na hem en dat verdienen beide … (JS)

TIEN VERDWENEN DAGEN : OVER DE MENSELIJKE MAAT ACHTER ONS WERELDBEELD

Michiel van Straten. Uitg.Atlas Contact, Amsterdam/Antwerpen, 2012 : 235 blz. Prijs  24.95 €. ISBN 9789045090702. NUR 302.

Een zeer interessant boek, maar weer wat aan de hoge prijs…  Getallen, tijdsaanduidingen, maten en geldbedragen lijken objectieve begrippen maar zijn dat helemaal niet : kalenders zijn  verzonnen, de meter is bedacht en de nul heeft lange tijd niet bestaan; zelfs onze eigen aardbol heeft nogal wat verschijningsvormen gekend… M.b.t. al deze onderwerpen gaat van Straten na hoe de mens ze ooit “organiseerde”.

P.S. Die tien dagen  zijn  5 t/m 14 oktober 1582, die op bevel van paus Gregorius 13 niet bestaan hebben : de mensen gingen toen slapen op 4/10/1582, de laatste  dag van de juliaanse kalender van Julius Caesar,  en ze stonden de volgende dag op op 15/10/1582, de eerste dag van de gregoriaanse kalender. Maar niet iedereen ging daar natuurlijk mee akkoord…  (JS)

REDMOND O’HANLON OVER GOD, DARWIN EN NATUUR

Rudi Rotthier. Uitg.Atlas, Amsterdam/Antwerpen, tweede druk 2012 : 254 blz. Prijs 12,50 €. ISBN 9789045013374. NUR 508.

Welke natuurreis- en natuurfreak zou de excentrieke natuuravonturier O’Hanlon niet kennen, van zijn hilarische verslagen van uitputtende jungletochten (Into the Heart of Borneo, In Trouble Again, Congo, Trawler…) of van zijn gemediatiseerd hermeemaken, als gereputeerde Darwinkenner, van Darwin’s Beagle-reis in 2009 ? Ook ex-journalist en wereldreiziger Rotthier doet aan reisliteratuur. In 2003 ontmoette hij O’Hanlon in diens rommelige Pelican House te Church Hanborough bij Oxford voor een interview over Trawler en later dat jaar opnieuw op de Antwerpse boekenbeurs. Sindsdien is hij duidelijk een Hanlon-fan. In de zomer van 2008 kwam Rotthier terug naar het Pelican House en reisde hij met O’Hanlon een paar dagen door het Engelse platteland naar locaties uit diens redelijk donkere jeugd. Uit de gesprekken tijdens die reis resulteerde dit interessante boek over God, de evolutie, de mens, het reizen en de zin van het bestaan. En over het leven van O’Hanlon, die zich laat kennen als een heel bijzonder iemand met een indrukwekkend stel connecties maar ook als een openhartige, joviale en tegelijk dominante en manische verteller die al heel vroeg gegrepen werd door de natuur en door het Darwinisme. (JS)

(2.3) NATUUR

(2.3.1) PADDENSTOELEN

PADDENSTOELEN : TREFZEKER HERKENNEN IN DRIE STAPPEN

E. Gerhardt.  Oorspr.titel Pilze. Uitg.Tirion Natuur, Utrecht, derde druk 2012 : 238 blz. Prijs 14,95 €. ISBN 9789052108728. NUR 941.

Zo’n 200 zwammen zijn hier opgedeeld in 14 hoofdgroepen, van plaatjeszwammen tot morieljes-varkensoren. Je moet zien dat je je vondst in de juiste groep krijgt, daarna kom je met een 3-stappen check bij de gezochte soort : een unieke combinatie van 3 kenmerken laat toe de soorten van elkaar te onderscheiden…  Voor de rest krijgt elke soort nog een lijstje mee met kenmerken, voorkomen, mogelijke verwisselingen en eetbaarheid. (JS)

(2.3.2) INSECTEN

NIEUWE INSECTENGIDS

Michael Chinery. Oorspr.titel Insects of Britain and Northern Europe. Uitg. Tirion Natuur, Utrecht, 2012 : 320 blz. Prijs 29,95 €. ISBN 9789052108711.  NUR 432.

De Chinery is een begrip bij de populaire insectengidsen, dit is reeds de negende druk. Maar hij is er niet goedkoper op geworden. Er zijn tot nu zowat 1 miljoen insectensoorten beschreven (waarschijnlijk een veelvoud daarvan nog niet bekend), de Europese insectenfauna bestaat uit bijna 100.000 bekende soorten. Deze gids probeert een inleiding en een algemene gids te zijn voor de determinatie van deze laatste groep, voor zover die ordes en families voorkomen ten westen van de lijn Finland-Noordadriatische kust. Veel mediterrane soorten worden behandeld, maar niet die soorten die alléén voorlomen op het vasteland van Italië of Iberië. Tenzij het zeer kleine insecten betreft (sluipwespen)  moet je er gevonden insecten minstens in de juiste familie mee kunnen  plaatsen. Zulks ook met behulp van een beknopte determinatietabel.  Alles draait verder rond m.d. 2300 afbeeldingen,  bij teksten die zaken benadrukken die niet meteen uit die afbeeldingen blijken, maar voor soortherkenning ook belangrijk zijn, incl het voorkomen in Nederland en België. Bruikbaar, maar wel wat duur dus. (JS)

(2.3.3) VOGELS

(2.3.3.1) ALGEMEEN

HANDBOEK VOGELS

Lars Gejl. Oorspr.titel Fugle felthandbogen. Uitg.Tirion Natuur, Utrecht, 2012 : 463 blz. Prijs 34.95 €. ISBN 9789052108896. NUR 435.

De Deense auteur noemt dit “een nieuwe en serieuze veldgids voor de soorten die je een groot deel van het jaar in Noordwest-Europa kunt zien”. De Nederlandse vertaling en bewerking van Ger Meesters is wel helemaal op Nederland gefocust, niet zo leuk voor Vlaamse geïnteresseerden. Zo’n 340 broed- en trekvogels passeren hier. De uitleg omvat de jizz (General impression of Size and Shape = de indruk die de vogel maakt op basis van zijn vorm, grootte en gedrag) met de gemiddelde maten, eventueel een verwijzing naar gelijkende soorten, verder de kleden, het geluid, het voorkomen, de trekgegevens en de verspreiding. In de inleiding staat o.m. toegelicht hoe je die uitlegblokken moet lezen. Voor de illustratie dienden een 1000 foto’s. Op www.handboekvogels.nl kan je van een 300 soorten uit het boek kort horen hoe ze klinken. Verspreid door het boek tref je tenslotte nog een paar rechtstreekse links via QR aan. Heel jammer dat Tirion en Meesters de gelegenheid om in dit inderdaad serieuze handboek ook de Vlaamse voorkomensgegevens weer te geven niet aangegrepen hebben… (JS)

NIEUWE ZAKGIDS VOGELS

Peter Hayman. Oorspr.titel The Birwatcher’s Pocket Guide to Britain and Europe. Uitg. Tirion Natuur, Utrecht, derde druk 2012 : 320 blz. Prijs 16,95 €. ISBN 9789052197455.

Geïllustreerd door de bekende en veelvuldige Haymantekeningen en voorzien van legende-details (die op blz 2 een overzicht krijgen) komen 450 vogelsoorten aan bod, van knobbelzwaan tot sneeuwgors. Geen verspreidingskaartjes en de voorkomens-symbooltjes zijn betrokken op Nederland, maar de tekeningen blijven de moeite.(JS)

VOGELVLUCHT : DE AARDE OP HAAR MOOIST VANUIT VOGELPERSPECTIEF

John Downer. Oorspr.titel Earthflight. Uitg.Tirion Natuur, Utrecht, 2012 : 240 blz. Prijs 29.95 €. ISBN 9789052108919. NUR 435.

Deze fotokanjer is een aanvulling op de BBC One tv-serie “Earthflight”, die begin oktober 2012 ook werd uitgezonden door Arte. Het gaat om een spectaculaire collectie van de mooiste beelden die voor de serie werden gemaakt en die tonen hoe trekvogels de wereld zien. Een wereldreis door de ogen van vogels, van de Himalayatoppen tot de Keniaanse savanne en over de andere continenten. Hiervoor werden heel wat technieken en apparatuur gebruikt, van “inprenting” over microlight-vliegers, kleine cameras’s op het lijf van de vogels tot miniatuurhelikopters en op afstand bedienbare zweefvliegtuigen. Downer : “De beste natuurfilms worden gemaakt door de onderwerpen zelf”. Dat idee vonden we al terug in “Le Territoire des Autres” van Gerard Vienne cs (1970) en Earthflight doet ook “Le Peuple Migrateur” van Jacques Perrin (2001) niet vergeten, inhoudelijk, artistiek en technologisch een even grote prestatie…

P.S. Downer realiseerde ook enkele “andere” opnamen, o.m. in de Bracken Cave, Texas : elke avond van maart tot oktober verlaten daar 20 miljoen vleermuizen de grot om per nacht 200 ton insecten in te slaan, ze worden dan bejaagd door slechtvalken, roodstaart- en prairiebuizerden. Het filmteam filmde ook binnen de grot, tot een filmer wegzakte in de vleermuizenguano, hij geraakte er maar met moeite uit. Wil je aan dit boek nog wat meer hebben dan alleen de foto’s, dan moet je voor wat ontcijferwerk gaan m.b.t. de kleurenpuntjes en dito lijnen die bij de “trekkersvoorbeelden” uit de verschillende werelddelen horen… (JS)

VOGELZANG : 150 VOGELS EN HUN GELUIDEN

Jan Pedersen en Lars Svenson. Oorspr.titel Faogelsang – 150 svenska faoglar och deres läten. Uitg.Tirion Natuur, Utrecht, 2012 : 256 blz. Prijs 34,95 €. ISBN 9789052108780. NUR 435.

Let op de originele titel. Dit is de vertaling van een Zweeds boek, niet samengesteld door de eerste de besten ! Maar het blijft draaien rond een Zweedse keuze en daardoor staan in dit boek vogels die wij hier te lande nooit of nooit in een karakteristieke 150-selectie zouden opnemen (Alpensneeuwhoen, Auerhoen, Dwerguil, Grijskopspecht, Noordse nachtegaal, Taigaboomkruiper, Alpenkauw, Raaf…), omdat bvb een beginnende en zelfs andere vogelaar ze bij ons gewoon niet zal tegenkomen. Terwijl we er andere soorten in missen. En juist voor die beginners is hier een interessante idee ontwikkeld : bij de mooi geïllustreerde teksten kan je tegelijkertijd knop A van de ingewerkte speler indrukken en luisteren naar de zang of andere geluiden – voor de meeste zangopnamen tekende Lars Svenson, auteur van de Svenson-Vogelgids voor Europa en vogelgeluidenverzamelaar sinds 1970. Dus voor de overige m.d. 100 uitgekozen vogelsoorten misschien toch wel de moeite… (JS)

(2.3.3.2) NACHTZWALUWEN

NIGHTJARS, POTOOS, FROGMOUTHS, OILBIRD AND OWLET-NIGHTJARS OF THE WORLD

Nigel Cleere. Uitg. WILDGuides Ltd, Old Basing, UK, 2010 : 464 blz. Prijs 34.95 £. ISBN 9781903657072.

“WILDGuides are definitive yet simple to use identification guides to the natural world. They are produced and published bij WILDGuides Ltd, a publishing organisation committed to supporting conservation” staat er op de achterkant van dit fotoboek voor alle bekende nachtzwaluwen en aanverwanten in de wereld, naast een verwijzing naar steun voor BirdLife International. WILDGuides heeft een partnership met Princeton University Press, voor de verspreiding zorgt Wiley (www.wildguides.co.uk). Natuur 2000 heeft iets met nachtzwaluwen. Ontelbare weekendkampjes hielden we om op plaatsen in onze buurt (bvb Kalmthoutse Heide, Snepkensvijver) naar de mysterieuze en moeilijke geitenmelkers te gaan zoeken. Ook op vele andere plaatsen in Europa en de wereld zagen we ze. Jammer dat we toen nog geen Cleere hadden : 135 soorten worden gecovered, daar helpen o.m. 580 goeie kleurenfoto’s van 190 fotografen bij, er hadden wel wat meer vlucht-foto’s bij mogen zijn, maarja… Voor onze Caprimulgus europaeus vind je : een duidelijke verspreidingskaart + gegevens m.b.t. de diverse ondersoorten, identificatiegegevens, soorten waarmee je kan verwarren, gegevens over geluid, habitat, broedtijd/eieren/jongen, de status en de categorie in de IUCN Red List van 2009. En zo gaat dat ook voor de rest, de ene keer zijn de detals al beter dan de andere. Vooraf een brede inleiding en op het einde uiteraard ook een bibliografie, met o.m. Cleere’s Nachtzwaluwengids van 1998. (JS)

P.S. De Slegte had er in het voorjaar van 2012 ook van in stock à 44 €.

(2.3.3.3) ROOFVOGELS

MIJN ROOFVOGELS

Rob Bijlsma. Uitg.Atlas, Amsterdam/Antwerpen, 2012 : 415 blz. Prijs 29.95 €. ISBN 9789045021263.

Bijlsma is in bredere (roof)vogelaarskringen o.m. bekend als de gast van de Handleiding Veldonderzoek Roofvogels. Hij komt al m.d. 40 jaar zowat overal in de halve wereld om roofvogels te bestuderen en wordt er ook om gerespecteerd.  Van in zijn CJN-jeugdbondstijd is hij door roofvogels gefascineerd, hij heeft er van tussen 1968 en 2005 zo’n 7500 uur landtrektellen opzitten…  Hij mag ze dus met recht de zijne noemen.  Dit boek is een “ander” boek over roofvogelonderzoek,  het makkelijke lezen van een 50-tal alfabetisch geordende stukjes meer dan waard. Bijlsma heeft het over zijn lopend onderzoek met zijpaden naar het verleden. Hij vond het bovendien een mooie gelegenheid om materiaal uit te werken dat anders vermoedelijk nooit gepubliceerd zou zijn en om in te gaan op relevant onderzoek van anderen. Ook roofvogelbescherming komt aan bod, de handel in illegaal uit het wild geroofde vogels. Voor elk hoofdstukje is er tegen het einde van het boek een literatuurlijst, met veel door Bijlsma zelf geproduceerde stuff. Lezen !(JS)

ZAKGIDS ROOFVOGELS VAN EUROPA

Peter Hayman/Rob Hume. Oorspr.titel The Pocket Guide to the Birds of Prey of Britain and Europe.  Vert. Ger Meesters. Uitg. Tirion Uitgevers, Utrecht, derde druk 2012 : 176 blz.  Prijs 16,95 €. ISBN 9789053108797.

Een zakgidsje (19,5 cm x 9,5 cm) voor de gieren, wouwen, kiekendieven, sperwers, buizerds (daar hebben ze ook de visarend bij gestoken), arenden, valken, uilen en klauwieren die je alvast in onze streken en elders in Europa kan tegenkomen. Wat inleidende info, verspreidingskaartjes, beschrijvingen. Verder goede vlieg- en andere beelden van Hayman… (JS)

(2.4) LEEFMILIEU

2052 : A GLOBAL FORECAST FOR THE NEXT FORTY YEARS

Jorgen Randers. Uitg.Chelsea Green Publishers, White River Jct (Vermont, USA), 2012 : 304 blz. Prijs 24.95 $. ISBN 9781603584210.

Anno 1972, 40 jaar geleden, voorspelde The Limits to Growth dat aan de toenemende menselijke ecologische voetafdruk in de eerste helft van de 21ste eeuw een halt zou toegeroepen worden. In dit boek wordt naar de komende 40 jaar gekeken. De econoom Randers werkte in 1972 mee aan The Limits. Hij is vm adj.drirecteur van WWF International en nu prof in klimaatystrategie aan de BI Norwegian Business School. Hij (samen met de door hem geraadpkleegde experten op vele terreinen)  voorziet vooruitgang in een efficiënter resourcesgebruik en meer aandacht voor menselijk welzijn. Maar de bevolkingsgroei en de toenemende urbanisatie zullen de vruchtbaarheid inperken, grootschalige sociale onrust gaat de productiviteit doen dalen en de biodiversiteit vernietigen, de armste 2 miljard aardebewoners zullen arm blijven en aan de opwarming zal niet veel meer te doen zijn.

Randers leidt je in zijn boek door een toekomstige wereld, om vooral de mensen en hun kinderen  in Europa en de VS voor te bereiden op het grote verlies dat hun te wachten staat, zeker na 2052…   Kwesties die hij aanraakt : Hoeveel mensen zal de planeet moeten verdragen ? Zal er genoeg voedsel en energie zijn ? Zullen jongeren revolteren tegen o.a. de pensioenen van de ouderen ? Welke landen zullen het erg krijgen ? Zal de race naar hernieuwbare energie succes kennen ? Zal het geloof in oneindige groei in elkaar stuiken ? Hoe gaan de megasteden evolueren ? Gaat China zijn economische overmacht in vrede cultiveren ? Wat met het losgeslagen broeikaseffect ?  De draagkracht van de planeet blijft hoe dan ook beperkt en de politieke machthebbers zijn net als in 1972 onvermogend om met fundamentele beslissingen het roer om te gooien : een maatschappij die in elkaar klapt voor 2099, het blijft een realistisch scenario.  We hebben het ook nog niet gehad over een mogelijke 3de Wereldoorlog. 

Randers blijft niettemin voorstellen doen om het tij te keren. Hij pleit bvb voor een terugdringen van het hiërarchische beslissingssysteem  (dat doet van ver denken aan Roger Scruton, zie de aankondiging van zijn Groene Filosofie elders in deze Nieuwsbrief) : “Gelijke toegang tot de beperkte hulpbronnen zal belangrijker worden dan vrije meningsuiting ” stelt hij… Andere  adviezen :  Zoek alternatieven voor uw geluk via meer welzijn. Leer leven in kleine ruimten. Leer kinderen dat de wilde natuur voorgoed verdwijnt. Reis digitaal. Verhuis naar een land waar ze krachtdadige beslissingen nemen. Leer Chinees. Stop met geloven dat alle groei goed is. Er komt binnenkort allicht wel een Nederlandse vertaling van 2052… (JS)

ANDERMANS ROTZOOI

Theodore Dalrymple. Oorspr.titel Litter : How Other People’s Rubbish Shapes Our Lives. Uitg.Nieuw Amsterdam, Amsterdam, 2012 : 112 blz. Prijs 14,95 €. ISBN 9789046812907. NUR 704.

Anthony Daniels alias Dalrymple (de favoriete denker van Bart De Wever, zie Google) reisde recentelijk van Londen naar Glasgow en langs die 650 kilometer zag hij bijna om de lopende meter adembenemende hoeveelheden zwerfvuil. Voor hem aanleiding om te gaan peinzen over het waarom. Why has Britain turned into a giant rubbish bin ? Wat zegt het over een land wanneer iedereen zijn rotzooi laat vallen waar het hem/haar uitkomt ? Niet alleen in achterstandswijken, maar ook bvb in studentenbuurten waar ze zgn. strijden voor een schonere wereld. Het moet te maken hebben met egoïstische decadentie : so many people now live in a selfish bubble, ook jongeren. Dalrymple stelt zijn vraag 30 jaar na Natuur 2000. Begin de 1980-jaren werden N2’ers al getroffen door het opkomend zwerfvuil in o.m. de wegbermen en hielden we onze eerste ‘wegbermacties’. D. heeft daarbij iets minder oog voor de gedeelde verantwoordelijkheid met de producenten van wegwerpverpakkingen en de lakse beleidsmachine. Bij het meer bewuste publiek leeft het probleem anders wel. Om bij Brittannië te blijven : sedert de publicatie van de Engelse versie van het boek gonzen de persfora van de commentaren, zie bvb www.telegraph.co.uk. Maar of het tij nog te keren valt ? Een boek van Dalrymple is ook sterk omwille van zijn scherpte en zijn sarcasme en hier is dat niet anders. (JS)

INLEIDING TOT DE MILIEUECONOMIE

Stef Proost en Sandra Rousseau.Uitg.Acco, Leuven, 2012 (tweede, herziene druk) : 427 blz. Prijs 42,50 €. ISBN 9789033489808. NUR 781.

Bespreking volgt.

BLAUWE ECONOMIE : 10 JAAR 100 INNOVATIES 100 MILJOEN BANEN

Gunter Pauli. Uitg.Nieuw Amsterdam, Amsterdam, 2012 : 136 blz. Prijs 24,95 €. ISBN 9789046813201. NUR 747.

Bespreking volgt.

(2.5) NATUURGEBIEDEN, EXCURSIES, REIZEN

HET ULTIEME NAVIGATIEHANDBOEK : ALLES WAT JE MOET WETEN OM OVERAL EN ALTIJD DE WEG TE VINDEN

Lyle Bortherton. Oorspr.titel The Ultimate Navigation Manual. Uitg.Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen, 2012 : 368 blz.  Prijs 27,50 €.  ISBN 9789031551388.

Elke tocht in de natuur draagt risico’s mee.  Ongevallen, bvb bergongelukken, zijn vaak mee toe te schrijven aan navigatiefouten. Dit boek wou de hele beschikbare scala aan navigatietechnieken bijeen brengen, voor iedereen die voorbereid de vrije natuur intrekt en weer veilig wil thuiskomen. Zo bevat het navigatiemethoden op basis van kaart en kompas, elementen in het landschap, de sterrenhemel en moderne Global Navigation Satellite Systems (GNSS) en digitale kaarten.  Een hele brok informatie, maar echt goed en bruikbaar ! (JS)

DE OUDE WEGEN

Robert Macfarlane. Oorspr.titel The Old Ways : A Journey on Foot. Uitg.De Bezige Bij, 2012 : 345 blz. Prijs 24,90 €. ISBN 9789023473138.

Travel writer en Cambridgeprof Marcfarlane (°1976) had wat, naar het voorbeeld van Thoreau en Leopold, met de laatste wildernissen. Daar schreef hij in 2007 al een boek over, The Wild Places. Dit boek gaat over slow travel langs gewone en ongewone wandelpaden “door het onontdekte land van het nabije”. Heel onze planeet is ondertussen overdekt met menselijke sporen. Een wildernis zonder invloed van de mens, ongerepte natuur, is een complete illusie. Maar er is nog wel overal natuurschoonheid, ook in het landschap (het begrip scheppen zit in dat woord !) van de nabije omgeving. Dat landschap is overdekt met allerlei soorten wegen. Die kunnen de wegreiziger voor wie de reis de weg is en niet de bestemming, de natuur helpen ontdekken in al zijn aspecten en al denkend wandelend ook soelaas brengen, iets wat vandaag de dag wel eens van pas kan komen. In Schotland en de rest van Groot-Britannië zullen mensen tochten van de schrijver willen nawandelen, bvb de mysterieuze Broomway op de kust van Essex, maar in feite wil hij zijn lezers vooral inspireren om zelf favoriete plekjes te vinden langs hun wegen… (JS)

DE BRECHTSE HEIDE : VERHAAL VAN EEN LANDSCHAP

Redactie Jan Van den Bossche. Een uitgave van de Provincie Antwerpen en het Regionaal Landschap de Voorkempen, 2012 : 124 blz. Prijs 15 €. ISBN 9789066251526.

Bij N2’ers bekend van excursies is de Brechtse Heide een 1726 ha groot beschermd en open landschap dat voor het belangrijkste deel in de gemeente Brecht ligt. De afwisseling van weide- en akkerland, naald- en loofbos, resten heide en schraal grasland, vennen en plassen, dooraderd met zandwegen, afgeboord met houtkanten en hagen maakt dat gebied tot een leuk stukje natuur. De landbouw draagt het landschap, de trappistinnen bewaken het. Dit boek vertelt het verhaal van dat landschap : waarom de Brechtse heide geen heide meer is, waarom ze de inzet werd van een strijd om het behoud ervan – o.m. tegen afvalstorters en weekendverblijvers, enz. En ook over mensen die het landschap naar hun hand zetten… (JS)

DE KALMTHOUTSE HEIDE. GROOTS EN GRENZELOOS.

Hedwig Lauriks/Marc Slootmaekers. Uitg.Davidsfonds Uitgeverij, Leuven, 2012 : 144 blz. Prijs 39,95 €. ISBN 9789058268631. NUR 944.

Een grootformaatboek zoals Topnatuur in België (zie de homepage van onze website : cadeautips), deze keer over het Grenspark De Zoom-Kalmthoutse Heide. Het onderwerp is binnen Natuur 2000 ruimbekend van veel N2-excursies en dito kampen. Natuurfotograaf Marc Slootmaekers is oud-lid en was bovendien ooit nog gedetacheerde leerkracht bij onze organisatie, hij woont ook in Kalmthout. Voor de foto-illustratie heeft hij duidelijk het beste uit zijn KH-archief gehaald : speciale ‘landschapsfoto’s’ – ook van de verbrande heide uit 2011 – naast perfecte opnames van nachtzwaluw, zwarte specht, wulp, geoorde fuut, klapekster, heikikker en rugstreeppad, mierenleeuw, heideblauwtje, struik- en dopheide, kleine zonnedauw, veenpluis, beenbreek enz.enz. Landschap, fauna en flora van de heide komen ook bijzonder lezenswaardig aan bod in het aansluitend tekstgedeelte van heidegids Lauriks, die verder ingaat op de ‘geschiedenis’ van het gebied (incl het beheer) en op de echte strijd die decenniën lang geleverd moest worden voor het behoud ervan. Hij wijdt daarbij terecht een paar bladzijden aan enkele aparte aandachttrekkers zoals de vm.Cambuus en de domeinen Ravenhof, Boterbergen en Mont Noir, raar genoeg niet aan het even interessante domein Groote Meer… Er zijn al meer boeken over de Kalmthoutse Heide geschreven, maar deze publicatie verdient een bijzondere plaats in die verzameling ! (JS)

VOGELS KIJKEN IN DUITSLAND

VÖGEL BEOBACHTEN IN OSTDEUTSCHLAND : DIE BESTEN BEOBACHTUNGSGEBIETE ZWISCHEN RÜGEN UND THÜRINGER WALD.

Christian Wagner/Christoph Moning. Uitg.Kosmos Verlag, Stuttgart, 2009 : 421 blz. Prijs 29,99 €. ISBN 9783440111291.

VÖGEL BEOBACHTEN IN NORDDEUTSCHLAND : DIE BESTEN BEOBACHTUNGSGEBIETE ZWISCHEN SYLT UND NIEDERRHEIN.

Christoph Moning/Felix Weiss. Uitg.Kosmos Verlag, Stuttgart, 2010 : 384 blz. Prijs 29,99 €. ISBN 9783440123850.

VÖGEL BEOBACHTEN IN SÜDDEUTSCHLAND : DIE BESTEN BEOBACHTUNGSGEBIETE ZWISCHEN MOSEL UND WATZMANN.

Christian Wagner/Christoph Moning. Uitg.Kosmos Verlag Stuttgart, 2012 : 328 blz. Prijs 29, 99 €. ISBN 9783440125380.

Hoewel na WO1 en WO2 telkens met 1/3 geamputeerd (het hele Oost-Duitsland tot aan Litouwen), blijft Duitsland een groot land met een massa vogelgebieden. Het was een hele klus voor de auteurs om daar de beste uit te halen, omdat niemand natuurlijk al die terreinen uit eigen bezoek kan kennen, je bent dus voor een deel op externe infobronnen aangewezen. Hoe dan ook krijg je in deze  lijvige gidsen waar voor je geld : per gebied o.m. een overzicht van de interessantste soorten, hoe er te geraken, waar wat te zien valt (met een gekleurd nummerkaartje), hoe je aan meer info komt, enz. (JS)

WALVISSEN KIJKEN IN EUROPA

Martijn de Jonge. Uitg.KNNV Uitgeverij, Zeist, 2012 : 192 blz. Prijs 22,95 €. ISBN 9789050114110.

Als je ooit een mooie walvistocht wil maken is dit jouw boek ! Er zijn momenteel in Europa heel wat makkelijk bereikbare plekken waar je tijdens een vakantie een dag kan uitvaren om naar walvissen en dolfijnen te zoeken. Deze reis- en veldgids ineen geeft een uitgebreide beschrijving van 7 van deze plekken, van het Noorse Andenes tot de Portugese Azoren via de Noordzee (trips vanuit Den Helder en Lauwersoog, Stellendam, Oostende). Als bonus zijn er 3 verslagen bijgevoegd van zeetrips vanuit Baja California (Mexico), San Juan Island (Washington State, VSA) en de Westkaap (Zuid-Afrika). Omgeving, routes, beste seizoenen, spotlijsten en websites komen ruim aan bod. Achterin vind je prachtig geïllustreerde soortbeschrijvingen van 21 Europese walvissen en dolfijnen. (JS)

ALTIJD NOORWEGEN

Gerrit Jan Zwier. Uitg. Atlas, Amsterdam/Antwerpen, 2012 : 270 blz. Prijs 24.95 €; ISBN 9789045018010.

Natuur 2000 organiseerde ooit een zomerkamp in de Dovrefjellregio, om er te geraken uit Bergen vaarden we door de Hardangerfjord.  Die vonden we alvast terug in dit boek van deze geograaf en antropoloog, gespecialiseerd in noordelijke gebieden. In Altijd Noorwegen verkent hij de landschappen, eilanden en uithoeken van dit prachige land van zuid naar noord, te voet, met de auto en per schip. We komen de muskusossen van de Dovrefjell terug tegen, maar ook de zeevogels van de Lofoten, de ijsberen van Spitsbergen enz. Aanbevolen leesvoer voor wie (nog eens) naar Noorwegen wil ! (JS)

32 VERRASSINGEN AAN DE VOORMALIGE ZUIDERZEE

Marina Goudsbloem & Marja Slinkert. Uitg.Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen, 2012 : 160 blz. Prijs 19,95 €. ISBN 9789021552323. NUR 500,510,511.

Ter gelegenheid van vaarkampen, Naardermeer- en Knardijkexcursies hebben we met Natuur 2000 in de loop van jaren nogal wat plaatsen aan de vm.Zuiderzee (nu al 80 jaar IJsselmeer) weten te ontdekken : Enkhuizen, Hoorn, Medemblik, Muiden, Naarden, Lelystad, Harderwijk, Lemmer, Stavoren, Makkum… Dit boek gaat daar over en over nog andere plaatsen langs het IJsselmeer.Het laat ook zien wat er in de loop van de geschiedenis is veranderd voor de mensen die hier aan het water woonden en wonen. Een annex geeft adressen van musea en bezienswaardigheden. (JS)

P.S. Over de Zuiderzee gaat ook het monumentale werk Spiegel van de Zuiderzee door Erik Walsmit cs, dat gesignaleerd staat in Nieuwsbrief 2011 (Uitg. Hes & De Graaf, ISBN 9789061942306).

OKAVANGO : DE LAATSTE OASE

Frans Lanting/Christine Eckstrom. Uitg.Taschen, Keulen, 2012 : 252 blz. Prijs 30 €. ISBN 9783836542135.

Lanting (° 1951, Rotterdam) huisfotograaf van National Geographic Magazine, is de topnatuurfotograaf van onze tijd. Met zijn fotowerk staat ie op de hoogte van Leni Riefenstahl. Dit fotoboek vindt zijn plaats in een beroemde reeks die hij samen met schrijfster Eckstrom realiseerde. Een eerste editie van Okavango verscheen in 1993, einde 2012 zorgde Taschen voor een geüpdatete nieuwe versie van dit monument. De Okavango is iets raars en intrigerend. Als rivier begint het in Angola, om in de Kalahariwoestijn (Botswana) uit te monden in een “inlandse” delta, zoals het Sudd-moeras in Zuid-Soedan en de Macina ofte Inland-Nigerdelta in Mali… Dit dankzij de tseetseevlieg en ondanks de beruchte Botswana-fences tot nu toe grotendeels ongerepte moeras van 6000-15000 km² is bestemd om het hart te worden van de KAZA, de Kavango-Zambezi Transfrontier Conservation Area, ’s werelds grootste natuurgebied. Generaties N2’ers leerden de Okavango kennen via de Jamie Uysfilm Beautiful People uit 1974 en in 1988 stond een groepje leden op uitnodiging van Zuidafrikaanse rangerkennissen ook effectief in de Moremi en Chobe National Parks, we kunnen er dus over meespreken. Hier en elders in de Okavango en de Kalahari schoot Lanting met tussenpozen een jaar lang en met de hulp van velen zijn nu legendarische foto’s, het was zijn eerste reis naar zuidelijk Afrika : de wilde honden van de Makgadikgadi, de Kalaharileeuwen, de rennende cheeta’s en struisvogels, de met papyrus begroeide rivieroevers, de kafferbuffels en de olifanten bij de Choberivier enz.enz. Als je een natuurfotoboek over Afrika wil, vraag of koop dan dit, het is zijn prijs waard. (JS)

ZES MAANDEN IN DE SIBERISCHE WOUDEN

Sylvain Tesson. Oorspr.titel Dans les forêts de Sibirie. Uitg. De Arbeiderspers, Utrecht/Amsterdam/Antwerpen, 2012 : 255 blz. Prijs 19,95 €. ISBN 9789029586352.

Van februari tot juli 2010 trok de Franse reisschrijver en journalist Tesson (° 1972) voor een half jaar naar een blokhut van 3m x 3m aan de noordwestelijke rand van het Bajkalmeer, op vijf uur lopen van de naaste buren en op 150 km van het dichtstbijzijnde dorp. ’s Winters vriest het er tot -40°C en ’s zomers lopen er beren rond. Je moet het maar doen : “appartenir à la forët et à la solitude”… Dit dagboek (zap-gemakkelijk !) vertelt zijn ervaringen : het is als een verbanning, maar dan toch nog een stukje comfortabeler dan het lot van de miljoenen die Stalin naar Siberië stuurde om er te kreperen. Zijn laptop begeeft het door de temperatuursschommelingen, maar hij heeft ook 60 boeken mee. Die laten overigens tijd genoeg om buiten de dagelijkse bezigheden (hout hakken, vis vangen…) de ontwakende Siberische tajganatuur te observeren en te beschrijven en ook de sporadische bezoekers : jagers, opzieners, toeristen, maffiosi. En te denken over onze mensenmaatschappij, wodka drinkend voor het raam… (JS)

101 NATUURLIJKE REIZEN

Oorspr.titel 101 Great Outdoors Getaways. Uitg.Kosmos, Utrecht/Antwerpen, 2012 : 304 blz 12cm x 15cm. Prijs 9.95 €. ISBN 9789021553351. NUR 500.

Een deel van de teksten in dit nog redelijk geprijsde boekje verschenen eerder al in 501 Natuurwonderen, 501 Wereldplekken, 501 Eilanden. Je krijgt info (wat ? hoe er geraken ? beste tijd ? wat niet missen ?) over speciale en vaak minder gekende natuurgebieden in Afrika, Noord- en Zuid-Amerika, Europa, Azië en Australië/Nieuw-Zeeland. Het blijft natuurlijk een keuze. In de inleiding vraagt de “kiezer” zich af wat er van zijn keuze onbedorven de jaren 2100 zal halen. Zijn/haar stelling : vandaag hebben we in elk geval nog de kans om ervan te genieten… (JS)

ONTDEK DE BRABANTSE WAL

Willem de Weert cs. Uitg.Stichting De Brabantse Wal, Ossendrecht, 2012 : 384 blz 28.5cm x 24cm. Prijs 29.50 €. ISBN 9789080820609.

Langs de A12 Antwerpen-Bergen op Zoom staat een bruin bord “Brabantse Wal”. Over die 20 meter hoge wal tussen polderklei- en zandland, die unieke “berg”/steilrand op de grens van West-Brabant, Zeeland en Vlaanderen in de buurt van Woensdrecht/Ossendrecht/Hoogerheide, gaat dit schitterend en volledig boek : over de naam, het ontstaan, het water, de geschiedenis, de landgoederen en de natuur van de Brabantse Wal. Uit de inhoud : Kennismaking – De Steilrand – Veranderend Landschap – Bergen op Zoom, historisch hart van de Brabantse Wal – Roosendaal, waar Brabant verder gaat – Steenbergen, waterpoort van de Brabantse Wal – Woensdrecht, groen hoogtepunt van de Brabantse Wal. Elke bladzijde nodigt je uit voor wéér een ander mooi stukje natuur of cultuurhistorie in dit bijzondere gebied.

(2.6) VOLKEREN

INDIANEN

OVER DE INDIANEN VAN NOORD-AMERIKA

George Catlin. Een selectie van door Jan Braks vertaalde brieven uit North American Indians en Letters and Notes on the Manners, Customs and Conditions of North American Indians. Uitg.Atlas, Amsterdam/Antwerpen, 2012 : 384 blz. Prijs 39.95 €. ISBN 9789045019253. NUR 508.

De laatste tijd is er hier te lande wat interesse opgekomen voor de Europese emigratie naar de VSA. Het is voor een deel uit dit volkje dat de politiekers en andere geldwolven groeiden die verantwoordelijk zijn voor het kapot maken van  de daar toen levende zgn Indianenbevolking. Hier en daar waren er wel mensen die dat zagen aankomen, maar veel meer hebben ze er ook niet tegen kunnen doen dan bvb verslagen te schrijven.  Dat begon in de jaren 1830. In 1832-1834 reisde de Duitse prins Maximilian zu Wied met de schilder Carl Bodmer door het Wilde Westen en bezocht er o.m. de Mandans, het boek en de beelden die dat opleverden inspireerden bvb Karl May. Rond dezelfde tijd waren ook de ogen opengegaan van een Pennsylvanische avonturier die effe advokaat was geweest, maar altijd en veel meer schilder : George Catlin. In 1832 vertrok die voor een 3000 km lange tocht  uit St.Louis waarover hij in 1841 zou rapporteren in zijn Letters and Notes. Ook hij was bij de Mandans (het Fazantenvolk), die een jaar later door de pokken zouden uitsterven. Catlins schilderijen werden na heel wat wederwaardigheden  eigendom van het Smithsonian Institute. De 52 brieven die in dit boek zijn opgenomen getuigen van de cultuur, leefwijze, riten van Mandans, Crows, Blackfeet, Omaha’s, Pawnees, Commanches enz. Die cultuur zou niet zoveel jaren later door toedoen van de “blanken”  nagenoeg verdwijnen… (JS)

P.S. Een goed populair naslagwerk over dit onderwerp is Indian Nations of North America, uitgegeven door de National Geographic Society, Washington, in 2010 (ISBN 8781426206641).

(2.7) TUIN

DIERVRIENDELIJK TUINIEREN : RICHT JE TUIN IN MET RESPECT VOOR DE NATUUR

Adrian Thomas. Oorspr.titel Gardening for Wildlife. Uitg.Tirion Natuur, Utrecht, 2012 : 240 blz. Prijs 24.95 €. ISBN 9789052108698. NUR 424.

Een lees- en gebruikswaardig boek, het Nederlandse VARA-radioprogramma Vroege Vogels koos het als begeleider voor zijn succesactie “Tuinreservaten” ! Die biodiversiteitbevorderende actie ging er van uit dat je in een gemiddelde stadstuin van 100 m² makkelijk 500 verschillende diersoorten kan hebben : een 30 vogelsoorten, een 8 zoogdieren, 10 dagvlinders, 100 nachtvlinders, 10 libellen  5 amfibieën, 30 spinnen, 400 kevers, vliegen, muggen, bijen, sprinkhanen, wespen plus slakken, regenwormen, aaltjes… Eerst word je gebriefd over wat vogels, vlinders, zoogdieren (vleermuizen !), reptielen/amfibieën, bijen etc. nodig hebben om zich thuis te voelen in een tuin. Daarna lees je hoe je je grote of kleine tuin of zelfs balkon best en milieuvriendelijk en met eventueel minimaal onderhoud  inricht om die dieren aan te trekken die je er kan krijgen. Het boek geeft ook een top 400  van diervriendelijke tuinplanten en een maandkalender met boodzakelijke en andere klussen. (JS)

TUINPLANTENENCYCLOPEDIE OP KLEUR

Modeste Herwig. Uitg. Tirion Natuur, Utrecht, negende druk 2012 : 480 blz. Prijs 34,95 €. ISBN 9789052108926. NUR 426.

Een lijvig boek dat draait rond plantenkleuren. En niet het eerste het beste, cfr de 9de druk… Voor de ordening op kleur van eventjes 2500 tuinplanten werd uitgegaan van de Britse “Royal Horticultural Society Colour Chart”. Sinds 1966 is dit hèt kleurensysteem voor planten : 4 waaiers waarin 221 kleuren zijn opgenomen,van geel tot zwart (www.rhs.org.uk). Ook voor de naamgeving van de kleuren is de auteur teruggevallen op de RHS. Die gaat uit van de kleuren geel, oranje, rood, paars, violet, blauw en groen. In het fotogedeelte van het boek kan je de planten op die kleuren (van bloemen en bladeren) opzoeken. Daarna volgen 80 bladzijden plantenbeschrijvingen met de gebruikelijke gegevens : specifieke kenmerken, beste standplaats, verzorging… Op het einde staat er uiteraard nog een register en wordt er verwezen naar de websites plantago.nl en kwekerijen.net met de adressen van gespecialiseerde kwekers. (JS)

(2.8) ETEN

HET INSECTENKOOKBOEK

Arnold van Huis/Henk van Gurp/Marcel Dicke.  Uitg.Atlas, Amsterdam/Antwerpen, 2012 : 192 blz. Prijs 24.95 €. ISBN 9789045020310.

De FAO voorspelt dat er in 2050 eventjes 70% meer voedsel geproduceerd moet worden voor de groeiende wereldbevolking. Nieuwe voedingsmiddelen dienen ontwikkeld : algen, zeewieren en ook insecten.  Rapper gezegd dan gedaan, hoewel al miljoenen mensen insecten als een delicatesse bezien : Mexico (ze doen daar ook rupsen in hun mezcal-booz), Japan, Thailand, Afrika…  In zuidelijk Afrika eten ze elk jaar 80 miljard “mopanerupsen”. Het kweken van insecten is duurzamer dan de productie van vlees. Ook bij ons kan je  nu sprinkhanen, meelwormen en buffalowormen voor culinair gebruik kopen. Een succesrijke propagandist is bvb Peter De Batist, Helmstraat 146, 2140 Borgerhout. Dit boek geeft een hoop wetenswaardigheden plus ook een hoop recepten uit de hele wereld voor insecten als bijzondere toevoeging aan de maaltijd (bvb in pompoensoep of in pannenkoeken). (JS)


(2.9) GEZONDHEID


DE ZIEKTE VAN LYME : ALTERNATIEVE THERAPIEËN

Wolf-Dieter Storl. Oorspr.titel Borreliose natürlich heilen. Uitg.AnkhHermes (VBK/media), Utrecht, 2012 : 280 blz. Prijs 24,95 €.

Iedereen weet ondertussen dat je de ziekte van Lyme (in de jaren 1970 herontdekt te Old Lyme, VSA) krijgt door een tekenbeet.  Die ziekte begint met een bacteriële infectie  die alle lichaamsfuncties en elk orgaan kan aantasten en die een veelheid aan symptomen kan geven, niet alleen de beruchte rode ring in 50 % van de gevallen. Het is belangrijk om een teek binnen de 24 u te verwijderen, best door te trekken met een tekentang, want anders ben je gezien. De Lyme-bacterie (de spirocheet Borrelia burgdorferi) heeft vernuftige overlevingsmechanismen en gaat in weefsels zitten waar ie voor ons immuunsysteem moeilijk bereikbaar is. Ze kan zich zelfs 10 maanden inkapselen voor ze weer actief wordt. De dokters proberen ze te bestrijden met  antibiotica : dat kan een lange geschiedenis worden, min. 6 weken bij een rode ring, en het lukt niet altijd. Zo’n behandeling kan ook schade aanrichten ! Dr.Storl (cultuurantropoloog en ethnobotanicus) is een kruidenman die zelf geïnfecteerd geraakte, de ziekte wist te bestrijden met tinctuur en thee  van de wortel van  de grote of weverskaardenbol ofte Dipsacus fullonum  en die daarna Duitsgrundlich op zoek ging naar wat er allemaal loos is met de Lymeziekte en naar wat er zoal aan alternatieve aanpakken bestaat : ook bvb in de Chinese en de Indiaanse  geneeskunde. (JS)

Voor meer info : kontakt@storl.de”

(2.10) TEKENEN

HOEZO MOEILIJK ?  TEKEN DIEREN VAN KOP TOT STAART.

Polly Pinder/Susie Hodge/Eva Dutton/Jonathan Newey. Oorspr.titel How to Draw Animals in Simple Steps. Uitg.De Rontein/Tirion Uitgevers, Utrecht,2012 : 144 blz. Prijs 12,50 €. ISBN 9789043914628.

Een kwestie van oog te krijgen voor de algemene anatomie van dieren. Elementaire cirkels, rechthoeken,vierkanten en ovalen doen uitgroeien tot een roodborst, een wulp, een hert, een ijsbeer enz. Om de verschillende stappen makkelijker  te nemen gebruik je voor elke fase een ander kleurpotlood HB, B of 2B. Later kan je echt met kleur en verf gaan werken. Er zijn hoofdstukken voor wilde dieren en vogels, maar ook voor katten, honden en paarden. (JS)

HOE TEKEN IK DE NATUUR

Eenvoudige handleiding met circa 200 tekeningen.

Felix Lorenzi. Oorspr.titel Zeichnen – aber wie : Die Natur. Uitg.Tirion Uitgevers, Utrecht, 2012 : 47 blz. Prijs 6,95 €. ISBN 9789043914840.

Leren zien is leren tekenen en omgekeerd. Daarom werd er in de practica Biologie en Anatomie van het eerste uniefjaar altijd veel getekend. In dit boekje vind je praktische aanwijzingen voor opbouw, ruimtelijke uitbeelding en compositie m.b.t. vooral planten en landschap. Aan de hand van voorbeelden leer je hoe je stapsgewijs de veelzijdigheid van de natuur kan weergeven. (JS)

HOE TEKEN IK WILDE DIEREN

Eenvoudige handleiding met circa 200 tekeningen.

Felix Lorenzi. Oorspr.titel Zeichnen- aber wie : Wildtiere. Uitg.Tirion Uitgevers, Utrecht, 2012 : 47 blz. Prijs 6,95 €. ISBN 9789043914833.

Na wat toelichting over lichaamsproporties en het verbeteren van beginnersfouten volgen dubbele bladzijden voor 18 modellen, van leeuw tot wild zwijn, waarbij links te zien is hoe met poltlood wordt getekend, terwijl de rechterpagina voorbeelden geeft met brede en fijne vilstift, met penseel en Oostindische inkt. (JS)