Nieuws Fort Oelegem

DERTIG JAAR GELEDEN :
HOE DE VJNM “NATUUR 2000” ANNO 1984 IN FORT OELEGEM VERZEILDE

Natuur 2000 is op 29.04.1967 door een paar jonge ‘Wielewalers’gesticht in de Locarno aan de De Keyserlei te Antwerpen.

De naam was toen nog Wielewaal-Jeugafdeling ofte WJA, als jongerenvereniging binnen de vogelstudievereniging De Wielewaal, zelf opgericht in 1933. In 1972 veranderde een algemene WJA-vergadering die naam in Natuur 2000, Vlaamse Jeugdbond voor Natuurstudie en Milieubehoud.

De jonge WJA wilde van in den beginne ‘breder’ gaan dan de moedervereniging en besefte vlug dat bij een inzet voor natuur en milieu solidariteit met andere soortgelijke, meer ervaren jongerengroepen belangrijk was. De WJA maakte zich dan ook reeds in 1969 lid van de IYF (toen : International Youth Federation for the Study and Conservation of Nature), een internationale federatie van jongerengroepjes voor natuur en zowat de jeugdvleugel van de befaamde IUCN, de International Union for Conservation of Nature met zetel te Morges, Zwitserland.

Via de IYF kwam de WJA in contact met haar Nederlandse evenknieën de NJN (Nederlandse Jeugdbond voor Natuurstudie), de CJN (Christelijke Jeugdbond van Natuurvrienden) en de KJN (Katholieke Jeugdorganisatie voor Natuurstudie). Die waren toen al bijna 50, resp.30 en 10 jaar oud. Vooral met de KJN en de CJN ontstond een redelijk innige relatie, die uitmondde in gezamenlijke kampen en later zelfs in heuse huwelijken onder leden.

Die Nederlandse organisaties stonden over het algemeen een stuk verder in de natuurkennis, via hun ‘werkgroepen’ en zo ontmoetten we daar diverse vleermuizenfreaks. Eén hiervan was Joop van den Hoorn uit Purmerend, die we in 1970 zelfs zo gek kregen om naar Antwerpen af te zakken, waar hij ons in het Kredietbankauditorium in de Boerentoren vergastte op een felgesmaakte vleermuizenvoordracht en een demonstratie met een toen nog massieve bat detectormachine : zie deze Nieuwsbrief 2013, rubriek Bondsberichten.

Daarmee was ook binnen de WJA de vleermuizeninteresse gewekt, zij het dat die nog even latent bleef, er was ook nog geen geld om bat detectors e.d. te kopen.

In de jaren 70 begon Natuur 2000 wel op meer plaatsen waakzame leden te krijgen en van leden die te Oelegem woonden kregen we begin 1978 het bericht dat het oude fort van Oelegem uit 1909 op 2 maart 1978 openbaar verpacht zou worden, plus de aansporing dat de bond daar beter ook zijn kans zou wagen omdat zij in het fort al vleermuizenoverwintering hadden vastgesteld.

Op die aansporing zijn we ingegaan met een bod aan de Ontvanger der Domeinen te Antwerpen van 20.000 Belgische Franken, wat uiteindelijk veel te laag bleek t.o.v. datgene wat de ‘winnaars’, een groepje rond ene Alfons Hertogs van Schilde, geboden hadden. Op een aanbod van ons om tot een akkoord te komen voor een natuurvriendelijk beheer van het fort werd door Hertogs niet ingegaan en was het voor Natuur 2000 dus een slag in het water geweest.

Zes jaar later, begin 1984, werden we er echter nog eens door Oelegemse leden van verwittigd dat het fort opnieuw in openbare verhuur zou gebracht worden. Ondertussen hadden we al meer informatie verzameld over de natuur- en vleermuizenwaarde van het domein, o.m. bij Robert Jooris die toen zowat overal overwinterende vleren aan het inventariseren was. We gaven ons er ook rekenschap van dat we ditmaal met meer geld zouden moeten afkomen, hoe gek dat ook klinkt : als jonge vrijwilligers zwaar moeten betalen om voor de gemeenschap aan natuurbescherming te kunnen doen, terwijl terzelfdertijd allerlei politiekers en ministers met veel blabla en gebakken lucht de noodzaak daarvan stonden te prediken zonder er veel aan te doen. Die politiekers en ministers zagen ons niet eens staan toen we bij hen op bedelbezoek kwamen om de nakende bieding een sterkere financiële basis te kunnen geven. Ook de meeste collega-natuurverenigingen niet, hun brieven steken in het fortarchief : vleermuizen waren nog niet hot genoeg. De enige toezegging tot beperkte participatie die we van andere instanties kregen kwam van onze vriend Roger Arnhem van de Vogelbescherming en van de Oelegemse schepen Printemps.


Met die support zijn we dan op donderdag 26 april 1984 tegen 14 u naar café Molenhof, Dorpsplaats 13 te Oelegem getrokken om er via onze ‘stroman’ Maurice Palinckx deel te nemen aan het opbod, dat we ditmaal zouden winnen.
Alle kosten en indexsprongen meegerekend zou de huur van Fort Oelegem ons tot het einde van de eeuw wel zo’n slordige 120.000 BEF per jaar gaan kosten, tegen de 3000 €. We zijn daarom onmiddellijk gestart met fundraising via opendeurdagen (1000 bezoekers op de eerste ODD !), vleermuizenadoptie etc. Verstandig, want de steun van de gemeente eindigde bij de volgende gemeenteraadsverkiezingen en de Vogelbescherming zag het toen om besparingsredenen ook niet meer zitten…

Ondertussen had Natuur 2000 het fortdomein (4,5 ha forteiland en een 5 ha fortgracht) wel in beheer genomen, was o.l.v. Luc Van Schoor de vogeliniventarisatie gestart, was door het bondsbestuur een BTK aangevraagd om samen met de eerste conservator Etienne Vermeiren en de ‘Werkgroep Fort Oelegem’ wat orde op zaken te krijgen in de gebouwen en waren begin 1985 de eerste vleermuistellingen gebeurd.

Zo werd in de praktijk meteen duidelijk welke taak we eigenlijk door het huren van het domein op ons hadden genomen : niet alleen het beheer van de aanwezige natuur en van de vleermuizenpopulatie, maar evengoed het beheer van de gebouwen (in 1984 nog niet geklasseerd als monument), de natuur- en vleermuizeneducatie naar het grote publiek toe en het realiseren van een ruim sociaal draagvlak voor de natuur- en vleermuizenbescherming en voor de monumentenzorg…

Maar dat is weer een andere story…

J.S.

NIEUWE E.A. BROCHURES, FOLDERS ETC.

Voor het Interreg IVA-project ‘Forten en Linies in Grensbreed Perspectief’ maakte de Werkgroep Recreatieve Kaarten een reeks van 4 kaarten van de forten, versterkte steden en linies in de grensstreek van Vlaanderen en Nederland. Voor Fort Oelegem moet je kijken op de kaart ‘Twistappel Antwerpen : Forten en Linies in de Grensregio’. Te bekomen bij Toerisme Antwerpen, Grote Markt 13, 2000 Antwerpen (www.visitantwerpen.be). Zie ook www.fortengordels.be.

In opdracht van het project Nieuwe Hollandse Waterlinie maakte de Nederlandse Zoogdiervereniging (www.zoogdiervereniging.nl) een leuke 20 blz-brochure “Van Forten & Vleermuizen : Rekening houden met vleermuizen bij restauratie en beheer”. We ontvingen een vrachtje om uit te delen aan geïnteresseerden. Geef een seintje aan WGFO, p/a Hallehof, Kasteeldreef 55, 2980 Halle-Zoersel of aan info@fortoelegem.be. Op de site www.vanfortenenvleermuizen.nl is ook info te vinden over het beheer van forten, vestingwallen en bunkers in relatie tot vleermuizen.

Nog een interessante en gratis brochure van de Zoogdiervereniging : ‘Praktische tips en wetenswaardigheden over Vleermuizen, ook in uw tuin’. Met o.m. tips voor een vleermuisvriendelijke tuin (beperk verlichting !) en voor het maken van een eigen vleermuiskast.

Bij dit brochurenieuws mogen ook onze eigen Vleermuizenbrochure en onze Zoogdierstudiebrochure niet ontbreken. De zgn. Vleermuizen-Beenbreek werd bij het begin van onze natuureducatieve werking in Fort Oelegem ontworpen door tnm. conservator Jan Waeterschoot. Alles wat we weten over vleermuizen staat daarin samengevat. De Zoogdierstudiebrochure werd gemaakt door vleermuizenkenner Jef Vrelust. Hij scheef een apart hoofdstuk over hoe je vleermuizen kan bestuderen. Beide brochures kan je bestellen bij het secretariaat, ze kosten 2.50 €.


05.01.2013
VLEERTELLING 1, FORT
Er werden 1155 vleermuizen geteld,een record sedert 1984. Watervleermuis 415. Baardvleermuis 56. Brandt’s vleermuis 1. Baard/Brandt’s vleermuis 160. Franjestaart 361 ! Ingekorven vleermuis 98 ! Myotis spec. 38. Gewone grootoorvleermuis 9. Grootoorvleermuis spec. 1. Gewone dwergvleermuis 1. Ruige dwergvleermuis 2 ! Vleermuis spec. 13. WGFO-secretaris Jo stuurde daarover een persbericht rond.

16.01.2013
VERGADERING TERRA NOVA
Voorafgaand aan de NALAH-vergadering (zie hierna) was er een bijeenkomst met afgevaardigden van Regionaal Landschap De Voorkempen en Terra Nova (Dept. Vrije Tijd, Provinciebestuur Antwerpen) over hun vraag om midden juli en midden augustus in Fort Oelegem een natuuravontuurlijk soort Go4Nature-weekend te organiseren voor telkens een 20-tal jongeren. De WGFO zou dan telkens instaan voor een briefing over de natuur van het fortdomein en over de vleermuizen.

16.01.2013
NALAH-VERGADERING, HALLEHOF
Adjunct-conservators Jorne en Glenn namen deel. Hangt er een verhuis naar het Vrieselhof in de lucht ?

19.01.2013
IJSWAAKZAAMHEID
De forgtracht geraakte de voorbije ijsweek met een eerste ijslaag bedekt. Voor alle zekerheid gingen Jorne en Glenn deze namiddag overal op het forteiland waarschuwingsbordjes ophangen. Wordt de ijslaag dikker en betreedbaar dan zal het alle hens aan dek worden om ‘indringers’ buiten de gebouwen te houden…

14.02.2013
KAPPINGEN
Jorne stelde vandaag vast dat er langs de fortgracht en bij de oprit (allemaal privédomein) nogal duchtig takken verwijderd werden. Navraag leerde dat dit gedaan werd door het architectenbureau Stramien-Neutelings in opdracht van het provinciebestuur, er kwam daarna een verontschuldigingsmail… Niet bevorderlijk voor het ongestoord, wind- en lichtluw nachtjagen van de vleermuizen tijdens het zomerseizoen, hopelijk groeit het terug wat dicht.
(Zie ook Nieuws Fort Oelegem in onze Nieuwsbrief 2012 : 28/11/2012)

24.02.2013
VLEERTELLING 2, FORT
Een nieuw record, ditmaal voor de februaritellingen ! Totaal : 1150. Watervleermuis 363. Baard/Brandt’s vleermuis 191. Franjestaart 433 ! Meervleermuis 1 ! Ingekorven vleermuis 97 ! Myotis spec. 22. Grootoorvleermuis 14. Gewone dwergvleermuis 16. Ruige dwergvleermuis 1 ! Vleermuis spec. 13.

02.03.2013
VERGADERING DB WGFO
Op de agenda : werkprogramma 2013, Go4Nature-projecten, infrastructuurkwesties, de provincieplannen, 2014 …

04.04.2013
INFOPLATEN
Van Jo Vermeulen, redacteur namens de Provincie Antwerpen van de infoborden over het fort en de vleermuizen die binnenkort hun plaats gaan krijgen opzij van de oprit, kregen wij het door ons aangepaste ontwerp binnen. Alles moest heel snel gaan, minder dan 2 weken voor de deadline kregen we pas inzage… Er werd niet met alle belangrijke voorgestelde verbeteringen rekening gehouden. Bedenkelijk, de panelen in kwestie gaan voor lange tijd het passererende publiek ‘voorlichten’…

16.04.2013
KEVIN ROUSSEEUW
Bezoek van kandidaat-WGFO’er Kevin Rousseeuw uit Wijnegem. Erg geïnteresseerd in natuur, vleermuizen, maar ook forten. Wil evengoed helpen met het werkgroepssecretariaat.

20.04.2013
VOORBEREIDING OPENDEURDAG
Voorbeeld-rondleiding door adj.conservators Jorne en Glenn, door Jos checking van de tentoonstellingspanelen e.a. materiaal, de paaltjes van het natuurpad etc.

20.04.2013
DE AMERIKAANSE GRAFFITI
Googlewerk van Kevin Rousseeuw gaf eindelijk uitsluitsel over de Amerikaanse graffiti in de vm.telefoniekamer (zie Fortnieuws in Nieuwsbrief 2011). In oktober 1945 vond de 1945 World Series plaats, het kampioenschap van de honkbalclubs van de VSA en Canada. Het ging toen tussen de Detroit Tigers (winnaars van de American League) en de Chicago Cubs (winnaars van de National League). De Tigers wonnen : ze wonnen ook al een keer tegen de Cubs in 1935. Steve Goodman zong er “A Dying Cubs Fan’s Last Request” over.
P.S. Nu nog het Duits-gothische Gloria-vers uit 1915 interpreteren dat Jos vorig jaar onder de vm.noorder-observatietoren ontdekte…

20.04.2013
GLORIA,VIKTORIA !

Dat laatste is, ook dank zij Google, sneller gelukt dan gedacht. Het gaat om een beginvers van een Duits marslied dat ook nog met natuur te maken heeft :
Gloria, Gloria, Gloria Viktoria !
Mit Herz und Hand fürs Vaterland, fürs Vaterland.
Die Vögelein in Walde
Die singen ja so wunder, wunderschön.
In der Heimat, in der Heimat,
Da gibt’s ein Wiedersehen.
In der Heimat, in der Heimat,
Da gibt’s ein Wiedersehen.

Een handtekening van een jonge (misschien ook natuurgeïnteresseerde ?) gast die zich anno 1915, gezeten onder de noordelijke “Beobachtungsturm” van Fort Oelegem, duchtig verveelde en zo zijn heimwee naar huis aan het beton prijsgaf. Hij staat mogelijk ook op de foto met scheperhond die we vorig jaar van sympathisant Marc Pintjens kregen : zie Nieuws Fort Oelegem 2012 onder 09.09.2012 en voor de foto de facebook van de Werkgroep Fort Oelegem (www.facebook.com/fortoelegem).

23.04.2013
WO1-VERGADERING, RANST

Co-conservators Jorne en Glenn vertegenwoordigden de WGFO.

27.04.2013
VOORBEREIDING OPENDEURDAG

Opstelling van generator, tentoonstellingen, infoborden etc.

28.04.2013
OPENDEURDAG 2013

Start van ons 30ste bezoeksseizoen !
Mooi weer maar aan de koele kant, bijna zo koud als binnen het fort zelf : de bijna 150 bezoekers hadden hun kledingsvoorzorgen getroffen. Rondleidingen door 4 gidsen, technische bijstand door Jos, ontvangst door Kevin. De bezoekers (nogal wat leden van de Gezinsbond, ook van de Simon Stevinstichting) leken best tevreden, weer een stuk meer mensen geïnteresseerd gekregen voor natuur- en erfgoedbescherming…

19.05.2013
LEON

Ter gelegenheid van zijn 8ste verjaardag had Leon zijn vrienden en vriendinnen uitgenodigd voor een feestje met daarbij aansluitend een vleermuizenverhaal, een rondgang door het fort en vleerobservatie. Gelukkig stak het weer geen te sterke stok in de wielen en kon het programma volgens plan worden afgewerkt, met dank aan Glenn, Jorne en Jos.

25.05.2013
VLEERMUIZENINFOAVOND 1

Omwille van het archislechte weer dienden we de belangstellenden aan te raden, hun deelname uit te stellen. Uit respect voor de enkelen die toch wilden doorzetten hielden we niettemin de gebruikelijke briefing en rondleiding. Wonderlijk genoeg vielen er na afloop bij de fortbrug toch nog een aantal vleermuizen te observeren die zich bij hun insectenjacht niet van de wijs lieten brengen door de sijpelregen…

26.05.2013
PARKDAG 2013

De lente van 2013 wordt misschien de triestigste sedert 1833 : kou, wind, regen… Toch tegen de 150 bezoekers, vnl NP-PASA-fietsers en meestendeels voor een “kort” bezoek. Begeleiding van 10 u tot 17 u door 6 gidsen.

13.06.2013
BRANDWEEROEFENING

De brandweer van Ranst en die van Lier voerden in het fort een moeilijke oefening uit.
Wanneer nodig kan de WGFO in ruil hulp verwachten bij bvb de jaarlijkse problemen met de eikenprocessierupsen…

20.06.2013
VERGADERING NALAH, HALLEHOF

Co-conservator Jorne vertegenwoordigde de WGFO.

22.06.2013
KINDER-ROEFELDAG

Zoals alle jaren kregen we ook vandaag bezoek van twee groepen enthousiaste kinderen uit de gemeente Ranst. Ze werden rondgeleid door co-conservator Glenn.

25.06.2013
WO1-VERGADERING, RANST

Co-conservators Jorne en Glenn vertegenwoordigden de WGFO.

04.07.2013
AANVRAAG ZWERMONDERZOEK

Zie ook toelichting onderaan deze rubriek…

Hans De Schrijver (Team Fauna & Flora van ANB Antwerpen) belde en stuurde een mailbericht ivm het komende zwermonderzoek in juli-oktober. Op 4 plaatsen in het fort worden bat detectoren opgehangen om de vleeractiviteit te registreren. Een en ander later aan te vullen door netvangsten.

08.07.2013
PERSBEZOEK

De Nederlandse journalisten Han van Geenhuizen en Willem Meijer Bakker (Motor Magazine) reisden van 7 tot 10 juli 4 dagen rond in het Antwerpse om materiaal te verzamelen voor een artikel over de Antwerpse forten, de Antitankgracht en het Scheldeland. Op 8 juli brachten ze ook een bezoek aan Fort Oelegem, waar zij begeleid werden door co-conservator Jorne.

14.07.2013
BIG JUMP VOOR PROPER WATER

Zoals op 23 andere plaatsen in Vlaanderen werd er vandaag ook bij Fort Oelegem gejumpt, met medewerking van een aantal fortgracht-duik- en zwemhabitués. Voor politiekers en ambtenaren weer een gelegenheid voor straffe uitspraken. Met de Europese Kaderrichtlijn Water willen ze tegen 2015 alle Europese waterlopen ecologisch gezond hebben. En volgens Aquafin is 80% van het water in Vlaanderen al zuiver, alleen de 20% overige en het vervuild slib op de bodem van onze rivieren moet nog aangepakt worden. We zullen eens zien binnen 2 jaar, van springers elders hoorden we op de tv-verslagen nog niet zo’n extreem positief geluid…

23.07.2013
ZWERMONDERZOEK 2013 (1)

René Janssen kwam naar geschikte plekken voor het onderzoek (later deze zomer) kijken. Begeleiding door Kevin.

26.07.2013
SIMON STEVIN

De Vlaamse Simon Stevin-fortenvereniging werkt aan een fotententoonstelling die in 2014 opgesteld wordt in de Antwerpse KBC-Boerentoren. Een S.S.-delegatie o.l.v. Luc Olyslager wou in het kader daarvan een kijkje komen nemen in Fort Oelegem. De conservator zorgde voor de begeleiding.

01.08.2013
ZWERMONDERZOEK 2013 (2)

Deze namiddag werden de vaste bat detectoren geplaatst. Voortaan worden deze wekelijks heringesteld (batterij, memorycard) en wordt er om de 2 weken gevangen. Begeleiding door Kevin.

09.08.2013
ZWERMVANGST 1

Tegen zonsondergang werden de mistnetten geplaatst voor de eerste zwermvangst van deze zomer. Er zullen er om de 14 dagen nog 4 volgen. Begeleiding door Kevin.

23.08.2013
ZWERMVANGST 2

Vooral watervleermuizen, ook franjestaart, ingekorven vleermuis, grootoorvleermuis…

24.08.2013
VLEERMUIZENINFOAVOND 2

Een 80-tal geïnteresseerden. Briefing, rondleiding door 3 gidsen, bat detector-demonstratie door Kevin. Volop vleren boven de fortgracht.

06.09.2013
ZWERMVANGST 3

Iets meer dan 100 vleermuizen gevangen tussen 20:30 en 01:30. Iets minder watervleermuizen dan de vorige 2 keren. Wel ook een meervleermuis !

08.09.2013
MONUMENTDAG

Ook voor Fort Oelegem was het de 25ste monumentdag. De gemeente Ranst had het fort voorgesteld in een fietscircuit langs de monumenten die tijdens 25 monumentdagen voor bezoek openstonden. ’s Voormiddags was het weer eerder miezerig. Toch tegen de 100 belangstellenden, tot uit Duitsland toe. Gidsing door Glenn, Jorne, Marc en de conservator.

14.09.2013
VLEERMUIZENAVOND 3

Weer geen ideaal weer, toch nog een 30-tal geïnteresseerden maar een stuk minder jagende vleren boven de gracht.

16-23.09.2013
WATERONDERZOEK

Zoals al zovele jaren kwam de Lierse school van oud-WGFOlid Anne De Vos twee dagen de kwaliteit van het fortgrachtwater onderzoeken. Voor de resultaten : zie het WGFO-jaarverslag 2013 (www.natuur2000.be onder Fort Oelegem).

20.09.2013
BEZOEK UIT POLEN

Dr.Aleksandra Wagner van de unief van Krakau, medewerkster van prof.Jan Dobrowolski, een oude vriend van Natuur 2000 die we in 1974 te Bokrijk leerden kennen op het door de bond georganiseerde IYF-congres. Kevin zorgde voor een rondleiding.


20.09.2013
ZWERMVANGST 4

Een 75-tal vangsten, beduidend veel franjestaarten, de piek weer rond middernacht.

22.09.2013
ONTVANGST WERKGROEP FORT KESSEL

O.l.v. voorzitter Rudy Van Nunen. Vier uur rondgeleid door adj.cons. Jorne. Interessante besprekingen. De koepelbasissen direct naast de grote 15cm-kanonnentorens zouden omwille van besparingen niet gerealiseerde koepels betreffen. En het schootsbureel zou zich destijds in tegenspraak met de plannen, links van het voorgedeelte van de poterne bevonden hebben (waar volgens die plannen het commandantkantoor was). De commandokamer was wel degelijk in de ruimte met de Amerikaanse graffiti.

04.10.2013
ZWERMVANGST 5

Vier netten : op het einde van de hoofdpoterne, bij de uitgang naar het noordelijke binnenplein, en waar de poterne uitmondt in de grote gang van het hoofdgebouw. Vooral watervleermuizen en franjestaarten, de vangsten van ingekorven vleermuizen zijn zeldzaam. De vleren zijn een heel stuk zwaarder nu, na hun weging enz. komen ze soms moeilijk terug op gang. In de grote gang van het hoofdgebouw was het zo rond middernacht een vleermuizendrukte van jewelste.

28.10.2013
VISSTANDONDERZOEK

Een visstandonderzoek in overleg met het ANB leverde wat de fortgracht betreft de volgende vangsten op : Baars, Brasem, Blauwvoorn, Karper, Paling, Snoek…

10.11.2013
VERGADERING DB WGFO

Op de agenda : evaluatie bezoeksseizoen 2013, programma 2014, voorbereiding Alg.Vergadering.

14.11.2013
BEZOEK VLM

Met Tom Vermeulen van de Vlaamse Landmaatschappij en Peter Verdyck, Directeur van de Provinciale Groendomeinen, werd gesproken over het VLM-inrichtingsproject voor Vrieselhof-Fort Oelegem en de ondersteuning die het kan bieden voor ons vleermuizen-beschermings/studie/educatiewerk.

OVER HET ZWERMONDERZOEK 2013 IN FORT OELEGEM

Tussen midden/einde juli en begin/midden oktober is het zwermtijd voor onze vleermuizen.

Dat konden we al van in de 1980-jaren vaak vaststellen tijdens de augustus-werkkampen van Natuur 2000 in Fort Oelegem.

Terwijl ze met het oog op de komende winter aan de ene kant boven de fortgracht hun vetreserves aanvulden op kosten van talloze muggen e.a. insecten, zagen we ze evengoed nogal onordelijk op de binnenplaatsen en ook al eens binnen de gebouwen (in de poterne of in de grote gang van het hoofdgebouw) rondvliegen om hun overwinteringsplaatsen te verkennen .

Voor dat gezwerm zakken de vleren “van heinde en verre” naar het fort af en het is ook al lang geweten dat de mannetjes op de “zwermplaatsen” met de vrouwtjes paren : het sperma wordt dan wel opgeslagen in de baarmoederhals van de vrouwtjes, de eisprong en de bevruchting zelf worden uitgesteld tot na de winter – ’s winters hebben de vleren immers l hun energie nodig om de winter door te komen.

De laatste jaren is het onderzoek op zwermende vleermuizen bij ons maar ook in de omringende landen meer systematisch aangepakt – mede omdat daar geld voor beschikbaar werd gesteld (o.m. door de Provincie Antwerpen) : bij de Limburgse mergelgrotten zelfs al 20 jaar.

Gewoonlijk worden de vleren dan tussen 20u30 en 01u30 opgevangen in mistnetten of in zgn. harptraps (met vertikaal opgespannen visdraden en een opvangbak). Van elke zo gevangen en meteen gemerkte vleermuis wordt dan de soort, het geslacht, de grootte, het gewicht, de sexuele status enz. genoteerd op een standaardformulier.

In Fort Oelegem worden de netten vnl. opgesteld bij het einde van de poternegang en bij de open verbinding met het noordelijke binnenplein.

Op zo’n vangstavond worden er gemakkelijk een 100 vleermuizen gevangen. Aanvankelijk gaat het vnl. om watervleermuizen, maar later in de nacht en ook later in de nazomer komt er meer diversiteit : ook dwergvleermuizen, franjestaarten, grootoren, ingekorven vleermuizen e.a. komen dan in de netten terecht. De piek ligt zowat rond 23u30-01u00.

Uiteraard spelen zoals bij het foerageren ook de weersomstandigheden hun rol : op regen- en windavonden valt het zwermen grotendeels stil.

Tijdens de nazomermaanden van 2013 werden in Fort Oelegem tenslotte op enkele plaatsen ook grote bat detectors opgehangen, waarvan de bandopnamen om de 3 dagen vervangen werden. De verwerking van deze gegevens gaat ongetwijfeld nog interessante informatie over het zwermen opleveren…