Boek/Film Besprekingen

FILMS

HOLLAND, NATUUR IN DE DELTA

EMS FILMS werd zo’n 30 jaar geleden opgericht door Ton Okkerse. Vrij lang werkte dit bedrijf voor diverse tv-zenders zoals National Geographic en Discovery. In 2006 werd besloten ook films voor de bioscoop te gaan maken : geïnspireerd door de populariteit van BBC-natuurdocumentaires zoals Earth. In september 2013 kwam er De Nieuwe Wildernis, over de Oostvaardersplassen. Die trok 700.000 bioscoopbezoekers. En in september 2015 volgt Holland, Natuur in de Delta. En voor 2018 is een film over het Waddengebied voorzien. Holland, Natuur in de Delta maakt een reis door de tijd, waarbij je de Nederlandse delta ziet ontstaan. De film opent met een beeld van de Oosterschelde en haar onderwaterleven. Door de ogen van de dieren wordt de rol van de mens bekeken. Eén van de hoofdkarakters is het stekelbaarsje, een migratievis die het moeilijk kreeg om op zijn paaigrond aan te komen. Ook mooie luchtbeelden van Saeftinghe.

ICE & SKY (LA GLACE ET LE CIEL)

Luc Jacquet haalde in 2005 een Oscar met zijn film The March of the Penguins.
In Ice & Sky volgt hij glaciologie-pionier Claude Lorius die van 1957 af het ijs van Antarctica bestudeerde om aan meer info te geraken over de evolutie van het klimaat op onze planeet.
Duidelijk wordt dat de recente opwarming van de aarde geen gewone temperatuurschommeling is, maar dat die wel degelijk veroorzaakt wordt door de mens…
Prachtige beelden van het ongerepte Zuidpool-ijslandschap.
Release op 21 oktober 2015.
(www.iceandsky.com)

WILDLIFE FILM FESTIVAL ROTTERDAM 2015 EN DE TERUGKEER VAN DE IJSVOGEL

Vier dagen (29 oktober-1 november) natuurdocumentaires in het Rotterdamse Cinerama Filmtheater, Westblaak 18. Spectaculaire openingsfilm over de ijsvogel van Cees van Kempen, gefilmd bij de Slikken van de Heen, een vroeger getijdengebied bij Nieuw-Vossemeer. Deze film is daarna ook op vrijdag 20 november 2015 om 21u30 te bekijken op NPO1-VARA, in het programma “De Terugkeer Van”. Cees van Kempen maakte verder portretten van de torenvalk en de bever, dieren die het terug goed doen in de Nederlandse natuur : te zien op NPO1 om 21u30 op vrijdag 27 november, resp. 4 december 2015. Van Kempen’s nauwgezette en toegewijde observatie brengt gedragsaspecten aan het licht die zelfs voor veel kenners nieuw zijn, zoals het oppikken van keitjes door jonge torenvalken die nog aan een insectendieet toe zijn…
(www.wffr.nl)
(www.npo.nl/artikelen/de-terugkeer-van-op-np)

THE HUNT

Na bijna legendarische natuurseries als Life Story, Planet Earth en Frozen Planet brengen BBC Earth en de Duitse NDR Naturfilm begin november 2015 The Hunt uit, zes afleveringen over de strategieën en technieken van diverse roofdieren. Opnieuw adembenemende beelden. In de eerste aflevering zie je bvb orca’s een walvissenkalf verdrinken en opeten, Amoervalken in India op termieten jagen voor ze de oversteek naar Zuid-Afrika wagen en de mooiste opname tot nu toe van een troep wilde honden die trekkende gnoes aanvallen.
Vanaf 4 november op woensdag om 20u30 te volgen op de Nederlandse NPO1 (EO).

NIEUWE BOEKEN 2015 VOOR -12

(00) IDEEËN VOOR EEN BETAALBAAR GESCHENKJE

(G01) MOLLENSTAD (vanaf 4 jaar)

Torben Kuhlmann. Oorspr.titel Maulwurfstadt. Uitg. De Vier Windstreken, Rijswijk, 2015 : 36 blz. Prijs 14,95 €. ISBN 9789051164220. NUR 273,274.

Onder een mooi, groen grasveld woont een mol. Hij heeft alles in overvloed. Algauw komen er daarom steeds meer mollen wonen. Ze bouwen Mollenstad, inclusief een uitgebreid gangenstelsel met liften en trams, en langzaam verandert het groene veld in een grijze woestijn vol rokende schoorstenen. Amper op tijd realiseren de mollen zich dat ze het grasveld moeten beschermen : op één stukje groen na, is het inmiddels verwoest… Een prentenboek met schitterende, paginagrote illustraties die voor zich spreken. Er staan dan ook alleen op de eerste en op de laatste pagina enkele regels tekst.

(G02) HET RAADSEL VAN ALLES WAT LEEFT EN DE STIKSOKKEN VAN JOS GROOTJES UIT DIEL

Jan Paul Schutten, geïllustreerd door Floor Rieder. Uitg. Gottmer/Becht, Haarlem, achtste druk 2015 : 160 blz. Prijs 16,95 €. ISBN 9789025753467.

Een vijf keer bekroond en bijzonder verzorgd boek over het ontstaan (4 miljard jaar geleden) en de evolutie van het leven op aarde. Schuiten legt ingewikkelde dingen eenvoudig uit, probeert een antwoord te geven op 101 vragen : dingen die we weten en die we niet weten, tot en met het buitenaards leven.

(01) NATUUR

HET DIKKE BOSBOEK

Mack. Uitg. Clavis, Hasselt-Amsterdam-New York,2015 : 76 blz. Prijs 19,95 €. ISBN 9789044825381. NUR 223.

Een echt leuk bosboek, het werd opgemerkt door de Nederlandse Kinderjury 2015. Mooie illustraties bij de verhalen over de bomen in onze bossen, de bosbewoners, het bos in de loop der seizoenen, enz. Je krijgt ook een kijkje op het tropisch regenwoud, de sequoia’s van Californië, het bamboebos in China, de baobabs van Afrika, de eucalyptussen van Australië, de taiga…

HOE WONEN DIEREN ? VAN BIJENFLAT TOT VOGELVILLA

Daniel Nassar & Julio Antonio Blasco. Oorspr.titel Animales Arquitectos. Uitg.Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen, 2015 : 32 blz. Prijs 12.50 €. ISBN 9789021559285. NUR 223.

Een boek door een architect die kickt op dierenarchitectuur, met illustraties door een geprezen kinderboekenillustrator… Inhoud : hoe 14 diersoorten van over heel de wereld hun huisje bouwen (welk materiaal ?) en er in leven. Van schietmot over termiet en bever tot ooievaar en chimpansee.


DINO’S, DRONES EN DEELTJES

ALLES OVER NATUUR, WETENSCHAP EN TECHNIEK VOOR KIDS

Eindredactie Yannick Fritschy. Uitg. Veen Media, Amsterdam, 2015 : 100 blz. Prijs 10 €. ISBN 9789085715023. NUR 210.

Een wat te veelbelovende ondertitel, maar wel veel info over allerlei ontdekkingen en te verwachten toestanden, van de eerste dino’s tot de wereld in 2030. Met tests, doehetzelf-uitdagingen, tijdlijnen en Galerijen der Groten…

NIEUWE BOEKEN 2015 VOOR 12+

(00) IDEEËN VOOR EEN BETAALBAAR GESCHENKJE :

(G01) POCKET HERBARIUM : GEDACHTES-BLOEMEN-SCHRIJVEN

Saskia de Valk en Maartje van den Noort. Uitg. Snor, Utrecht, 2015 : 112 blz. Prijs 14,95 €. ISBN 9789079961948. NUR 420.

Iets anders dan de profi herbaria maar des te leuker. Door heel het boekje heen mag je bewaren, plakken, schrijven. tussendoor vind je nog wat info over een paar planten (ook beschermde die je beter niet verzamelt), wat inspirerende quotes en een tekenles. Bewonder je vondsten, koester de woord- en tekeningherinnering en word blij van dit pretentieloze boekje…

(G02) KAN EEN REGENWORM OOK VERZUIPEN ? WONDERLIJK, DIE BUITENBEESTJES

Monica Wesseling. Uitg.Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen, 2015 : 125 blz. Prijs 12.99 €. ISBN 9789052109886. NUR 430/410.

De natuur en de dieren die we nog af en toe te zien krijgen kunnen verwondering en vragen doen rijzen, hoe scherper je kijkt hoe meer. Geholpen door specialisten liet natuurjournaliste Wesseling (bestseller : Waarom krijgt een specht geen koppijn ?) een boekje maken van 100 antwoorden op evenveel vragen. Over de kleuren van vlinders, over molshopen, over de favoriete automerken van steenmarters, over de stekels van de egel enz. Ook over vleermuizen : hun gewicht, hun winter- en zomergeslaap, waarom ze ’s nachts jagen…

(G03) DE MOOISTE EILANDWANDELINGEN VAN NEDERLAND : 18 WANDELROUTES OP (SCHIER- OF VOORMALIGE) EILANDEN

Sietske de Vet, Rutger Burgers en Menno Zeeman. Uitg. Gegarandeerd Onregelmatig, Arnhem, 2015 : 128 blz. Prijs 14,95 €. ISBN 9789078641377.
GPS-tracks te downloaden op gegarandeerdonregelmatig.nl

Eilanden hebben iets speciaals staat er in het Voorwoord. Ongerepte stukjes land midden in het water met een prachtige natuur. Vanwege hun isolement is de sfeer er ook anders. Natuur 2000 heeft altijd iets met eilanden gehad, in dit boekje komen dan ook van kampen of excursies bekende namen naar voor : Schiermonnikoog, Vlieland, Schouwen, Neeltje Jans, Tholen, Sint-Philipsland, Tiengemeten. Daarnaast namen die Zuiderzeefans iets zeggen : Marken, Wieringen, Schokland, Urk. En verder Limburgse eilanden in de Grensmaas als Roosteren en Stevensweert. Voor elk eiland hebben de Vet & Co met duidelijk plezier wandelroutes beschreven, goed voor een verblijf van één, twee of drie dagen. Op Schier verkennen ze bvb op dag 1 de Westerplas en de Westerduinen, op dag 2 het midden van het eiland van de Wassermannbunker tot de Waddendijk en op dag 3 het oosten van Kobbeduinen tot Willemsduin. Je krijgt ook info om er te geraken en tips voor overnachtingen, want, zeggen de schrijvers, niets is zo heerlijk om ’s avonds achter te blijven op een eiland terwijl de dagjesmensen met de laatste boot huiswaarts keren…

(01) NATUUR

(01.00) ALGEMEEN

JELLE’s WEEKDIEREN & BIZARRE, BEDREIGDE, EETBARE, ZIELIGE EN ANDERE BEESTEN

Jelle Reumer. Uitg.Lias, Hilversum, 2015 : 176 blz. Prijs 17,95 €. ISBN 9789088030642. NUR 320,922.

Bioloog en prof Paleontologie Reumer is directeur van het Natuurhistorisch Museum Rotterdam. In dit leuke infoboekje verzamelde hij de natuurcolumns die hij eerder schreef voor de Nederlandse krant Trouw : over de axolotl tot het zeepaardje.

IN DE BAN VAN HET BEEST : NEDERLANDSE DIEREN DOOR DE OGEN VAN HUN KENNERS

Caspar Janssen. Uitg. Atlas Contact, Amsterdam/Antwerpen, 2015 : 288 blz. Prijs 24,99 €. ISBN 9789045026909. NUR 435.

De Nederlandse kranten staan inzake kwaliteit een stuk verder dan de Vlaamse. Er wordt ook meer over natuur en milieu in geschreven. De Volkskrant heeft de laatste jaren bvb een weekendbijlage Sir Edmund en Caspar Janssen verzorgde/verzorgt daar de rubriek “Beestje van de Week” in : portretten van dieren aan de hand van interviews met hun kenners, verhalen die de essentie van de dieren in kwestie willen blootleggen. Dat resulteerde in dit boek met 65 van die leerrijke portretten. Leerrijk over dieren als bvb de egels en de verdwijnende heggen, over de overwintering van de lepelaars van Schiermonnikoog, over de scholeksters die proberen te overleven op platte daken, over de gespecialiseerde Kempense heidelibel (Sympetrum depressiusculum) die het moeilijk krijgt door het verdwijnen van de visvijversystemen en die anno 2013 ineens opdook in de Overijsselse Weerribben. Maar ook leerrijk over de betrokkenheid en de werkwijze van de onderzoekers : persoonlijke fascinatie en wetenschappelijke belangstelling gaan bij hen hand in hand, ze worden als het ware hun beest… De portretachtige foto’s bij de verhalen zijn ook de moeite !

DE NATUUR ALS UITVINDER : MILJARDEN JAREN AAN INNOVATIE GRATIS BESCHIKBAAR

Ylva Poelman. Uitg. Carrera, Amsterdam, 2015 : 254 blz. ¨Prijs 19,95 €. ISBN 9789048825417. NUR 910/950.

Een boek geschreven door een goed gedocumenteerde bionicafreak. Bionica = inspiratie halen uit gedurende 4 miljard jaren door de natuur ontwikkelde biologische technieken, om daarmee de menselijke technische uitdagingen op te lossen. De natuur gebruikt efficiëntie en duurzaamheid als basis voor het voortbestaan van het leven op aarde en daarvan kan de mens wat leren : bionica gaat ook over vernieuwingen die ons helpen een duurzame toekomst te creëren. Poelman heeft het er uitgebreid over. Een leuk voorbeeld vond ik de Japanse Shinkansentrein (320 km/u), die in 1964 nog een stompe voorkant had, daarna een maar liefst 15 m lange ijsvogelneus. Hiermee werd niet alleen het zgn. tunnelknal-probleem opgelost, maart werd ook 15% minder energieverbruik gerealiseerd…

HET GROTE WETENSCHAPSBOEK

Andrew Macintyre c.s. Oorspr.titel The Science Book. Uitg. Veen Media, Amsterdam, 2015 : 352 blz. Prijs 49,99 €. ISBN 9789085714682. NUR 910.

Een boek voor student en huiskamergeleerde, staat er op de achterkant. Dit interessante boek gaat dus over wetenschap : de voortdurende zoektocht naar hoe alles in elkaar steekt. Volgens de Engelse filosoof Francis Bacon (1620 : Novum Organum) moeten wetenschappers waarnemingen doen, een theorie ontwikkelen die verklaart wat er gebeurt en vervolgens een experiment uitvoeren dat laat zien dat de theorie deugt. Als de theorie lijkt te kloppen, kunnen de resultaten ter beoordeling worden voorgelegd aan mensen in hetzelfde of een vergelijkbaar vakgebied. Dit boek vertelt via een honderdtal beknopte hoofdstukken hoe het wetenschappelijk onderzoek zich ontwikkelde van het Oude Griekenland (dat sindsdien Turkije werd : Thales, de grondlegger van de Westerse filosofie, die in de jaren 500 v.C. zonsverduisteringen voorspelde, woonde in Milete aan de Meander, in Klein-Azië) tot vandaag, met bvb. het zoeken naar werelden buiten ons zonnestelsel. Het werk van de meeste grote namen wordt er begrijpelijk uit de doeken gedaan : Vesalius, Copernicus, Harvey, Boyle, Hooke, Newton, Lavoisier, Dalton, Kekulé, Mendelejev, Volta, Faraday, Darwin, Einstein, Heisenberg, Turing, maar ook Linnaeus, Buffon, Lorenz… Alles wat bekeken uit de Britse hoek (zoals we dat ook zien in de geschiedenisboeken), maar goed.

(01.01) FILOSOFIE

IN STILTE, EEN FILOSOFIE VAN DE AFZONDERING

Jan-Hendrik Bakker. Uitg. Atlas Contact, Amsterdam, 2015 : 240 blz. Prijs 19,99 €. ISBN 9789045028897.

Een pleidooi voor de herwaardering van de afzondering in stilte : in navolging van grote filosofen die op tijd en stond intellectuele kluizenaars werden, o.m. Henry Thoreau (Walden). Om er kracht uit te putten, om weerwerk te kunnen bieden aan vereenzaming, vervreemding en verlies aan privacy. Het is vandaag moeilijker dan ooit, maar wel essentieel. Dit boek gaat ook over de voldoening die een band tussen mens en natuur kan schenken, een thema dat terug actueel werd door de media-aandacht voor Christopher McCandless (Into The Wild) en Timothy Treadwell (Grizzly Man) en hun natuur-verzet tegen de geïndustrialiseerde wereld.

WAAROM IK MIJN VRIENDEN NIET OPEET – PLEIDOOI VOOR DIER, MENS EN AARDE

Matthieu Ricard. Oorspr. titel Playdoyer pour les animaux : Vers une bienveillance pour tous. Uitg. Ten Have, Utrecht, 2015 : 350 blz. Prijs 24,99 €. ISBN 9789025904630. NUR 740/728/718.

Elk jaar doden we 60 miljard landdieren en 1000 miljard zeedieren voor menselijke consumptie. Voor Ricard (wetenschapper en boeddhistische monnik) is dat een massamoord en een misdaad : die niet alleen de dieren zelf, maar ook onze samenleving en onze planeet schaadt. Die massaconsumptie leidt immers tor meer honger en ecologische rampen.

(01.02) KOSMOS

BIZAR UNIVERSUM : BIJZONDERE IDEEËN IN DE KOSMOLOGIE

David Seargent. Oorspr.titel Weird Universe – Exploring the Most Bizarre Ideas in Cosmology. Deel 129 van de
Wetenschappelijke Bibliotheek voor Natuurwetenschap & Techniek. Uitg. Veen Media, Amsterdam, 2015 : 230 blz. Prijs
42,50 €. ISBN 9789085714941. NUR 917.

Seargent is een Australische amateurastronoom die bekend werd door zijn kometenwaarnemingen. In een tijd dat nieuwe
ontdekkingen ons beeld van het heelal compliceren via steeds verder ontwikkelende theorieën over de aard van ruimte
en tijd en ook over de oorsprong en het lot van het heelal, weet hij de laatste bevindingen van het kosmologisch
onderzoek voor de leek te verklaren.

(01.03) PALEO

OVER DE DINOSAURUS EN ANDERE PREHISTORISCHE DIEREN : ENCYCLOPEDIE VOOR JONG EN OUD

Wet.advies : dr.Douglas Palmer. Oorspr.titel Children’s Dinosaur and Prehistoric Animal Encyclopedia. Uitg. Gottmer, Haarlem, 2015 : 256 blz. Prijs 17,95 €. ISBN 9789025759988. NUR 223.

Dit boek volgt (niet altijd even duidelijk) de geologische tijdlijn van het ontstaan van de aarde, zowat 4,6 miljard jaar geleden tot ons huidige Kwartair en pint daar systematisch tal van prehistorische diersoorten op : vroege vissen, amfibieën, reptielen (met uitgebreide aandacht voor de dinosauriërs), vogels, pelycosauriërs en therapsiden, zoogdieren (van de buideldieren tot de mensen). Mooie Marshall-illustraties, value for money.

(01.04) PLANTEN

NIEUWE PLANTENGIDS VOOR ONDERWEG : ALLE VEELVOORKOMENDE PLANTEN IN EUROPA

Dr.Thomas Schauer (tekst)/Claus Caspari (kleurenillustraties). Oorspr.titel Der BLV Pflanzenführer für unterwegs. Uitg. Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen, derde druk 2015 : 492 blz. Prijs 24.99 €. ISBN9789021559599. NUR 428.

Dit soort gidsen is een bruikbaar alternatief voor de minder ervaren plantenliefhebber als je een wetenschappelijke diagnose via dichotomische determineersleutels te hoog gegrepen vindt. Met de Nieuwe Plantengids zou je 1150 “algemene”planten (incl. grassen, bomen, en struiken) op naam moeten kunnen krijgen, van Albanië tot Scandinavië en zeker in Duitsland en bij ons. De naam Caspari staat sowieso garant voor goede illustraties. Het opzoeksysteem is eenvoudig : de kruidachtige planten staan geordend op bloemkleur. Stel je komt voorbij een groot veld gele planten die je ervan verdenkt koolzaad te zijn. Je gaat dan naar de rubriek “Bloemen geel, 4 of minder bloembladen (dat constateerde je ondertussen) : dan moet je 6 platen raadplegen, maar aan de hand van de uitleg bij alle soorten wordt gegeven (en die ok is) krijg je rap gelijk. Om bij geel te blijven : je wil weten wat soort ranonkelachtige plant bij de oprit van Fort Oelegem bloeit rond de tijd van de Opendeurdag. Je gaat dan naar “Bloemen geel, 5 of meer bloembladen” en aan de hand van de illustratie en de uitleg ben je vlug bij speenkruid. De speenwortels haal je wel best niet uit de grond…

DE KLEINE PADDENSTOELENGIDS VOOR ONDERWEG : DE 200 BELANGRIJKSTE SOORTEN

Ewald Gerhardt. Oorspr.titel : Der kleine BLV Pilzführer.Die besten heimischen Arten. Uitg. Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen, 2015 : 160 blz. Prijs 12.99 €. ISBN 9789021559582. NUR 941.

Naast de Grote Paddenstoelengids voor onderweg (1200 soorten) nu ook een kleine. Indeling : Buisjeszwammen, Plaatjeszwammen (lamellen vrij/aangehecht/broos),Zwammen zonder plaatjes, Buikzwammen, Zakjeszwammen. Redelijke foto’s door soortenkenner en natuurfotograaf. Belangrijke details in rood. Maandlijst. Handig formaatje. Wel rekening houden met Duits origineel.

EETBARE & GIFTIGE WILDE PLANTEN

Bruno P. Kremer. Oorspr.titel : Essbare & giftige Wildpflanzen. Uitg. Kosmos Uitgevers, Utrecht/antwerpen, vijfde ongewijzigde druk 2015 : 192 blz. Prijs 16.99 €. ISBN 9789021560625. NUR 428.

Naar kleur ingedeeld : meer dan 100 bessen, vruchten en noten, daarna een 50-tal “wilde kruiden”. Kenmerken, vindplaatsen, etc. Symboolaanduidingen van de oogsttijd, de eetbaarheid of de giftigheid. Op het einde een “plukkalender” en tussendoor ook recepten, hoe je bvb. gewone braam-likeur maakt met rijpe bramen en brandewijn.
Raar genoeg staat de braam niet in de Top 10 van wilde vruchten en kruiden, die lijst wordt aangevoerd door de eenstijlige meidoorn, de bosaardbei en de framboos.

(01.05) INSECTEN

DRAGONFLIES : MAGNIFICENT CREATURES OF WATER, AIR AND LAND

Pieter van Dokkum. Uitg. Yale University Press, New Haven & London, 2015 : 175 blz. Prijs £ 20.00. ISBN 9780300197082.

Magnificent, exquisite, dat zijn de woorden die je kan gebruiken om dit prachtige libellen-fotoboek te omschrijven. Met zijn foto’s (weliswaar grotendeels van Noord-Amerikaanse soorten, o.m. van “zijn” little pond in New England ) illustreert van Dokkum (prof Astronomie in Yale, maar ook een expert in insectenfotografie) tot in het detail het leven en de ecologie van een libel : van de “journey to the surface” van de libellenlarven tot het vliegen, het jagen, het rusten, het paren, de eileg, het levenseinde. Het gaat dus vooral om de foto’s, maar wat voor foto’s… Niettegenstaande de moeilijkheidsgraad zijn we de laatste 40 jaar wat gewoon geraakt, maar dit behoort echt bij de top. Maak een jarige libellenliefhebber of jezelf hier blij mee !

HET GROTE VLINDERBOEK : EEN NIEUWE KIJK OP KLEUREN, PATRONEN EN OVERLEVINGSSTRATEGIEËN

Philip Howse. Oorspr.titel Seeing Butterflies : New Perspectives on Colour, Patterns and Mimicry. UItg. Amsterdam University Press, 2015 : 176 blz. Prijs 29,95 € . ISBN 9789089648679. NUR 432.

(bespreking volgt)

(01.06) VOGELS

VOGELDETERMINATIE : ONTDEK DE VERSCHILLEN TUSSEN VERGELIJKBARE SOORTEN VOGELS

Keith Vinicombe, Alan Harris en Laurel Tucker. Oorspr.titel The Helm Guide to Bird Identification. Uitg.Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen, 2015 : 398 blz. Prijs 29,99 €. ISBN 9789021558936. NUR 435.

Een boek voor het determineren van “moeilijke”, lastig van elkaar te onderscheiden vogels, waarvoor je bij de standaard veldgidsen (gebrek aan ruimte, slechte illustraties) nauwelijks terecht kan : vooral de regelmatig voorkomende Europese soorten die een probleem vormen voor de gemiddelde vogelaar en deze zeldzame vogels die vaak worden verward met de algemenere soorten. Een en ander is gebaseerd op de Macmillan Field Guide to Bird Identification (1989) en de illustraties van de te vroeg overleden Laurel Tucker. Elk hoofdstuk is opgezet als een mini-determinatietabel, voorafgegaan door een korte paragraaf “Waar en wanneer”. Het moet toelaten om bvb voor meeuwen adulten, adulte winters, juvenielen, 1e-winters, 2e-winters, 3e-winters, 1e-zomers enz. uit elkaar te houden, of voor roofvogels adulte mannetjes, adulte vrouwtjes, juvenielen, 1e-zomer mannetjes, 1e-zomer vrouwtjes, 2e-zomer mannetjes enz. Succes !

DE GRUTTO

Albert Beintema. Uitg. Atlas Contact, Amsterdam/Antwerpen, 2015 : 272 blz. Prijs 21,99 €. ISBN 9789045029443. NUR 435.

Tot een mensenleven geleden (!) hadden we in de Lage Landen nog aantrekkelijk en vogelrijk boerenland. De boeren van toen zijn echter verdwenen, wat er van overschiet zijn helaas grotendeels industriëlen die ons land gebruiken als afvalput bij de productie van bulkproducten voor de export… De weidevogels zijn er mee de dupe van. De story van de grutto spreekt voor zich. Rond 1975 waren er in Nederland meer dan 100.000 broedparen, vandaag tellen we daar nog 1/3 van. Ze hebben de grenzen van hun aanpassingsvermogen bereikt, er moet iets gebeuren of het eindigt zoals in ons eigen land : daar broeden nog amper 900 paren, hoofdzakelijk in reservaten. In Nederland zijn daar wel meer mensen bekommerd over. De lezers van het dagblad “Trouw” kozen de grutto bvb tot Vogel des Vaderlands. Om die berzorgdheid te onderbouwen schreef ecoloog Beintema een basisboek over de grutto, vertrekkend van 50 jaar grutto-onderzoek, met zowat alles wat er over de koning van de vroegere gezonde boerenweiden te vertellen valt. De uitgeverij Atlas Contact publiceerde de laatste jaren al enkele degelijke vogelmonografieën die we in vorige afleveringen van “Natuur 2000” signaleerden. Dit werkje past volledig in die reeks. Aanbevolen !

DAT GEVEDERDE DING : HET RAADSELACHTIGE LEVEN VAN VOGELS

Noah Strycker. Oorspr.titel The Thing with Feathers. Uitg.Atlas Contact, Amsterdam/Antwerpen, 2015 : 302 blz. Prijs 24,99 €. ISBN 9789045029214. NUR 435.

De slimheid van vogels is nog nauwelijks onderzocht. Hun rijk, intellectueel, gewiekst en emotioneel leven. De werking van hun geheugen, hun reukvermogen, hun artistieke vaardigheden. Het vermogen van duiven om de weg terug te vinden, het luchtballet van spreeuwen, het liefdesleven van albatrossen, de angst van pinguïns voor het donker… Vogels hebben meer gemeen met de menselijke dieren dan we denken, behalve misschien hun ‘zesde’ magnetisch zintuig. Strycker werkte tien jaar mee aan praktische onderzoeksprojecten m.b.t. vogelgedrag. Hij schreef een boek over de vogelwereld, maar het gaat ook over de wereld van de mens.

VOGELS : DE NIEUWE KOSMOS NATUURGIDS VOGELS

Dr.Volker Dierschke. Oorspr.titel : Welcher Vogel ist das ? Uitg. Kosmos Uitgevers, Utrecht, 4de druk 2015 : 256 blz. Prijs 19,99 €. ISBN 9789021560731. NUR 435.

Een vogelgids die past in de grote rij van klassiekers (aangevoerd door de Peterson), maar die wel anders ingedeeld is : zangvogels vooraan, duikers/eendvogels/stormvogels achteraan. Telkens een grote, goede afbeelding (mannetje in zomerkleed) en een verhaal, en marge wat essentiële gegevens, bijzonderheden, observatietips. Nogal wat aandacht voor de eieren, raar. Dierschke is in Duitsland een bekende ornitholoog en herausgeber van het tijdschrift Die Vogelwelt (°1876).

VLIEGWERK : VOGELS IN DE KUNST

Matthias Depoorter. Uitg. Athenaeum_Polak & Van Gennep, Amsterdam, 2015 : 200 blz. Prijs 35 €. ISBN 9789025300579. NUR 640.

Een merkwaardig boek, in de loop van 10 jaar geschreven door een kunsthistoricus die al van zijn 10de naar vogels kijkt. Zijn vogels-in-de-kunstverhalen knoopt hij vast aan verslagen over birdwatching-excursies. Schitterende afbeeldingen van illustraties uit ornithologische werken en van topwerken uit de westerse kunst van 1400 tot 1900.

VOGELS TEKENEN EN SCHILDEREN : VOGELPORTRETTEN STAP VOOR STAP IN ACRYL

Andrew Forkner. Oorspr.titel : A-Z of Bird Portraits. Uitg.Kosmos, Utrecht/Antwerpen, 2015 : 144 blz. Prijs 22,50 €. ISBN 9789043918367. NUR 476.

(Bespreking volgt)

(01.07) NATUURGEBIEDEN, NATUURREIZEN

AZOREN

Mariëtte van Beek. Dominicus-reisgidsen. Uitg.J.H.Gottmer/H.J.W.Becht, Haarlem, 2015 : 336 blz. Prijs 19.95€. ISBN 9789025 757502. NUR 512.

Negen bewoonde en acht onbewoonde Portugese vulkaaneilanden “van Vlaanderen” : een fascinerende (natuur)bestemming voor een echte ontdekkingsreis. Op Pico beklim je de hoogste berg van Portugal, op Flores daal je via watervallen en kliffen af naar zee. Luister naar de wonderlijke geluiden die de Cory’s shearwaters (Scopoli’s Pijlstormvogel) in de avonduren uitstoten op de kustrotsen. Spot de bedreigde Azorengoudvink in het oerbos van het hoofdeiland Sao Miguel. Schrijf je in de juiste tijd van het jaar in voor een walvistocht. Lange tijd was het enige endemische zoogdier de Azorenvleermuis. Zij leeft nog op de meeste eilanden, maar ook haar status is bedreigd. Wat het weer betreft kan je op de Azoren de 4 seizoenen op 1 dag hebben. Dit boek is de eerste Nederlandse reisgids (dus geen vertaald spul), die je de archipel bovendien low budget helpt bezoeken.

(www.reisomtereizen.nl)

BEFORE YOU DIE

1001 WANDELINGEN : ROUTES DIE JE GELOPEN MOET HEBBEN

Red.Barry Stone. Oorspr.titel : 1001 Walks you must experience before you die. Uig. Librero, Kerkdriel, 2015 :960 blz. Prijs 19,95 €. ISBN 9789089985989.

Konden we het maar waarmaken, voor we dood gaan… Een tiental “Angelsaksische” reisschrijvers deden hun best om de mooiste wandelingen in een 130-tal landen en regio’s van onze wereld voor te stellen : vooral de VSA, maar ook het VK kregen dan ook veel pagina’s. Er zijn 5 hoofdstukken : Achterland, Steden, Bergen, Erfgoed, Kust,  elk geografisch ingedeeld van west naar oost en van noord naar zuid. Bij elke wandeling krijg je voor het “verhaaltje” info zoals start- en eindpunt, afstand en duur, ondergrond en moeilijkheidsgraad en wanneer dat van pas komt tevens een link naar de digitale routekaart van Google Maps. N2-natuur- en cultuurliefhebbers komen hier oude bekenden tegen : de Gorge du Verdon, de Val d’Orcia, Plitvice, de Visriviercanyon, Okavango, Kruger, Komodo, de Mont Saint-Michel, Machu Picchu, Berchtesgaden, Ordesa, de Sinaïberg, de Tafelberg, de Bromo, Arles, Krumlov/Krummau, de Camargue, het Otterpad…  Ze zullen ook een en ander missen, maar tegelijk vind je hier nog veel en veel meer nobele onbekende bestemmingen  die grote zin geven om er nog eens op uit te trekken.

(01.08) NATUURRAMPEN

DE SCHADUW VAN DE TAMBORA

Philip Dröge. Uitg. Spectrum, Houten, 2015 : 352 blz. Prijs 19,95 €. ISBN 9789000343607.

Op het eiland Soembawa in Nederlands-Indië vond op 10 april 1815 de grootste vulkaanuitbarsting plaats uit de geschiedenis van de mensheid. Groter dan de Vesuvius, groter dan de Krakatau. De bovenste helft van de vulkaan Tambora werd met zo’n kracht weggeblazen dat mensen het 2500 km verder nog hoorden. Een kegel van rook en as reikte 40 km hoog, dwars door de ozonlaag heen. Een gigantische wolk van fijne vulkanische asdeeltjes begon zich daarna over de hele wereld te verspreiden, het klimaat werd er totaal door ontregeld. In India vielen reusachtige hagelstenen, in Zwitserland sneeuwde het in de zomer. De jaren 1815, 1816 en 1817 kenden geen zomer, oogsten mislukten en in grote delen van China, Europa (o.m. bij ons !) en Amerika sloeg de honger toe. Mensen dachten dat de zon aan het uitdoven was. Ook het ongewone regenweer in Waterloo in juni 1815 wordt in verband gebracht met de Tambora-eruptie. Vandaag weten we hoe dit alles mogelijk was : onder Soembawa ligt een kruispunt van 4 aardschollen; als de druk te hoog wordt barst de aardkorst open. Een paar jaar geleden deed Australië een simulatie “Tambora Now” : nu zou een dergelijke natuurramp minimaal een miljoen doden veroorzaken…

(01.09) TUINBOEKEN

DE TUIN ALS LUSTHOF & SLAGVELD

Gerda Bosman, Corlijn de Groot. Uitg. Scriptum, Schiedam, 2015 : 208 blz. Prijs 24,95 €. ISBN 9789055949625.

Een andersdananders benadering van het tuinieren door twee wetenschapsjournalisten, darwinistisch, humoristisch, leuk. De tuin zien als een stuk natuur waar het barst van de sex, drugs en rock ‘n’ roll. Een slagveld waar planten en dieren elkaar bestrijden, maar waar ook onverwachte bondgenootschappen ontstaan. Openingszin : “Tuinieren is Oorlog”. Openingscitaat : “There are no gardening mistakes, only experiments”. Een “wetenschappelijk” boek over de moestuin dat je vertelt welke planten je te vriend moet houden en welke niet indien je de opbrengst hoog en de inspanning klein wil houden. En dat je antwoorden geeft op fundamentele vragen zoals ‘Kan je planten lui maken ?’, ‘Kan een plant kanker krijgen ?’, ‘Is de supermarktbasilicum de plofkip onder de planten ?’, ‘Kan een boom asociaal zijn ?’Waar bewaart een onthoofde worm zijn herinneringen?’. De schrijfsters runnen samen De Groene Vinger, een digitaal platform dat zich ook richt op mensen met slechts één groene vinger.

VERWILDEREN : LAAT DE PLANT HET WERK DOEN

Romke van de Kaa. Uitg. Olympus/Atlas Contact, vierde druk 2015 : 296 blz. Prijs 15 €. ISBN 9789046704981. NUR 424.

Planten hun weg laten gaan (al dan niet onder begeleiding) betekent bloemenweiden, prairietuinen enz., hoe klein de tuin ook is. Een aanpak die past bij situaties zonder tijd voor arbeidsintensief tuinieren. Beschrijving van de technieken, mogelijkheden en planten-/bloemensoorten.

COMPACT GIDS KRUIDEN

Ontwerp : Alan Marshall. Oorspr.titel Concise Herbs Guide. Uitg. Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen, 2015 : 192 blz. Prijs 9.99 €. ISBN 97879021560847. NUR 420.

Zakboekje met goede afbeeldingen en beschrijvingen van 180 veelgebruikte kruiden, er wordt verteld welke delen voor welk doel gebruikt kunnen worden. Ook wat korte inleidingsuitleg over het kweken en bewaren. Een recto-verso miniposter groepeert de verschillende kruiden naar kleur.

GEEF DIEREN EEN (T)HUIS IN JE TUIN OF BALKON : DE BESTE IDEEËN VOOR NATUURLIJK TUINIEREN
Met 15 uitneembare bouwtekeningen.

Helga Hofmann. Oorspr.titel Nisthilfen, Insektenhotels & Co selber machen. Uitg. Kosmos, Utrecht/Antwerpen, 2015 : 128 blz. Prijs 16,99 €. ISBN 9789021559728. NUR 430.

Hoe “nuttige” dieren lokken ? Een boekje met o.m. bouwinstructies voor insectenhotels, hommelburchten, gaasvliegenhuizen, lieveheersbeestjeshuizen, vogelnestkasten, voedersilo’s, voederplanken, vleermuizenkasten, egelburchten, enz.


TUINDIERENGIDS : HANDIGE GIDS OM 500 SOORTEN TUINDIEREN TE HERKENNEN

Richard Lewington. Oorspr.titel Guide to Garden Wildlife. Uitg. Kosmos, Utrecht/Antwerpen, 2015 : 208 blz. Prijs 24,99 €. ISBN 9789021559568. NUR 430.

Dit boekje wordt gedragen door de fameuze illustraties van de broers Richard en Ian (vogels) Lewington. Na een leeswaardige inleiding over natuurlijk tuinieren, gebaseerd op The Ecology of a Garden van Janet Owen, is het van blz.33 tot 195 een veldgids voor tuindieren, met aannemelijke uitleg (wel opletten bij Gelijkende Soorten) en met opgave van de status bij ons. De vertaler Ger Meesters wijst er in zijn voorwoordje even op dat in Engeland een exoot als de grijze eekhoorn de plaats van de inheemse rode eekhoorn innam : die wordt al niet meer besproken in deze Tuindierengids…

(02) MILIEU(&nbsp)

(02.01) MONUMENTEN

ATLAS VAN VERDWENEN STEDEN

Aude de Tocqueville. Oorspr.titel Atlas des cités perdues. Uitg.Lannoo, Tielt, 2015 : 144 blz.
ISBN 9789401428828. NUR 680/682.

Over het lot van ruim 40 sites die we enkel nog kennen uit de geschiedenisboeken.
Verdwenen door enselijke dwaasheid, natuurrampen, historische gebeurtenissen, economische neergang…
(Opmerkelijk verzorgde uitgave, tegenhanger van de Atlas van Afgelegen Eilanden, uitg.Roman/Signatuur, zie Rubriek Boekbesprekingen in Nieuwsbrief 2014)

(02.02) VOEDING

ZONDER SUIKER IN DE SUPERMARKT : WAT ZIT ER IN DEZE MEER DAN 100 PRODUCTEN ?

Angela Dowden. Oorspr.titel Sugar Counter. How to shop without Sugar. Uitg. Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen, 2015 : 134 blz. Prijs 9.99 €. ISBN 9789021559155. NUR 443.

Nuttige info over de voedingswaarden en het suikergehalte van merk- e.a. producten. Een zakboekje om mee te nemen naar de supermarkt : in één oogopslag zie je hoeveel suiker er in je muesli, havermout, gedroogde dadels, ketchup, Mars, chips, McDonalds Donut, Sultana, Ola ijs, yoghurt, Actimel, Coca Cola, Red Bull, bessenjenever zit. Nogal wat Nederlandse toestanden weliswaar : Duyvis en Jumbo zullen Vlamingen bvb niet zo veel zeggen, AH de laatste tijd misschien wel. Vooraf uitgebreide suikeruitleg, waarom suiker slecht is,tips om te minderen etc.

(03) BIJZONDERE BOEKEN

DE MAN & HET HOUT

Lars Mytting. Oorspr. titel Hel Ved. Uitg. Atlas Contact, Amsterdam/Antwerpen, 2015 : 240 blz. Prijs 19.99 €. ISBN 9789025446128. NUR 400/460.

Mytting is een van de best verkopende Scandinavische auteurs. Zijn ook net vertaalde roman De Vlamberken won in 2014 de Noorse Boekhandelsprijs. De man en het hout verscheen in 2011 en stond een jaar lang in de Noorse bestellerslijst, het is één van de meest succesvolle Scandinavische boeken aller tijden. Een bijzonder boek dus. De auteur trok er met zijn Volvo 240 naar de koudste hoeken van Noorwegen voor, om houthakkers en houtstokers op te zoeken. Het resultaat : een onontbeerlijke en praktische handleiding voor alles wat te maken heeft met het kappen, hakken, stapelen en in de fik steken van alle soorten hout. Wanneer hak je een boom om om het beste brandhout te krijgen ? Wanneer sla je je haardhout best in ? Hoe stapel je het hout, de schors omhoog of omlaag ? Hoe houd je je kampvuur eindeloos aan de gang ? Ook raadgevingen over het beste gereedschap, kettingzagen, houtkachels, enz.