Milieu

AFVAL : E-AFVALBERG BEREIKT RECORDHOOGTE

De United Nations University, de te Tokio gevestigde denktank van de Verenigde Naties publiceerde einde april 2015 de Global E-Waste Monitor 2014. De hoeveelheid weggesmeten elektrische en elektronische producten blijkt vorig jaar een recordhoogte bereikt te hebben : er werd eventjes 41,8 miljoen ton e-afval geproduceerd, tegenover 39,8 miljoen in 2013. Meer dan 60% van die afval bestaat uit producten die in de keuken (koelkasten), de badkamer of het washok gebruikt werden. Mobiele telefoons, rekenmachines, laptops en computers zijn goed voor 7%. Elk jaar komt daar 2 megaton bij, in 2018 vreest men tegen de 50 megaton te komen. In die berg zitten alarmerende hoeveelheden toxines en ook zware metalen en chemicaliën die o.m. naar het grondwater kunnen lekken. De grootste bijdragers aan de elektronische afvalberg zijn de VSA en China (1/3).
(http://unu.edu)

AFVAL : URBAN MINING, LANDFILL MINING

Er is de laatste decenniën vanalles aan het bewegen in de recyclingwereld en dat is maar goed ook, want de “elektronische” afvalberg groeit spectaculair : zie bericht hierboven. Elk jaar komen er bvb 2 miljard nieuwe mobieltjes ofte gsm’s op de markt (bij een verwachte toename van deze vracht in de toekomst à 500 % !), door vaak slechte kwaliteit van vnl. het Made in China-spul wordt daarvan ook elk jaar de helft afval. In die mobieltjes zit letterlijk goud, maar tot nog niet zo lang geleden werden massa’s elektronische afval, vaak illegaal, naar West-Afrika verscheept om er gedumpt te worden. Daar zijn nu ngo’s zoals Closing The Loop (www.closingtheloop.eu : voor 1 kapotte gsm krijg je in Ghana 1 cedi of 0,24 €) maar ook bedrijven als Umicore van Hoboken bezig om alles terug naar hier te halen. Het terugwinnen van goud uit afval heeft een nieuwe wereldwijde miljardenindustrie gestart, de Urban Mining. Het lijkt de oplossing voor veel milieuproblemen en energievoorziening. Een ton kapotte mobieltjes, computers of ander elektronisch afval bevat 60 maal zoveel goud als een ton gouderts. Het goud uit afval is bovendien een stuk makkelijker te “oogsten”. Geschat wordt dat nu al 30 à 40 % van de wereldvraag naar zeldzame metalen hiermee gedekt kan worden. Umicore recupereert uit die afval 17 metalen en 7 edelmetalen…
Een andere beweging is de Landfill Mining. Het betreft de ca.150.000 “afvalbulten” die sedert 1950 in Europa ontstonden. Men wil die vuilstortplaatsen terug gaan afgraven : de helft van het afvalmateriaal (zoals slakken, staal, koper en bepaalde metalen) kan gerecycled worden tot grondstoffen; met de rest van het materiaal wordt via een nieuwe plasmatechnologie groene energie geproduceerd en dat kan voldoende energie opleveren voor honderduizenden gezinnen. In Duitsland alleen schat men de waarde van het afval dat geschikt is om energie op te wekken op 60 miljard euro.

P.S. Als je zelf op zoek wil naar het goud in je eigen afgedankte gsm kan de Fairphone Urban Mining Manual van pas komen, zie fairphone.com. Let wel : voor 1 gram goud heb je zo’n 41 mobieltjes nodig !

ALUMINIUMVERSPILLING DOOR NESPRESSO

Met de cupjes van Nespresso (verkoopsprijs tot 0,45 € per stuk) wordt jaarlijks mogelijk 5 miljoen kilo aluminium verspild. Dat is het gewicht van 10 Boeings 747… Lege cupjes wegen 1 gram, maar de omzet ervan is enorm : ca.10 miljard cups per jaar. Onderzoek via bedrijven die de inhoud van vuilniszakken napluizen, gecombineerd met verantwoord schatten (extrapolatie van een Nestlé-onderzoek van 5 jaar geleden dat een resultaat van 43% gaf) geeft een wereldwijd gemiddelde van 50% consumenten die meedoen aan recyclage. Bij de introductie van het Nespressocupje was er al ophef over de grondstoffenverspilling die deze wegwerpverpakking met zich mee zou brengen. Maar de firma Nestlé wees op de verwerkingscapaciteit van de recyclinginstallaties en op haar Capsule to Capsule-project (hergebruik van de capsules voor de productie van nieuwe). Nespressodrinkers zouden hun gebruikte capsules inleveren of meegeven aan de bezorger. De feitelijke inzameling van de cupjes is natuurlijk ver verwijderd van dat plan. Minstens de helft wordt gewoon weggegooid.
(Bron : Jeroen Trommelen in De Volkskrant van 22 augustus 2015)

ARSENICUM IN RIJSTWAFELS

De kwaliteit van het irrigatiewater in tropische rijstvelden (de “padies”) laat meer en meer te wensen over. Zo geraakt er o.m. arsenicum in rijst en rijstproducten, zelfs in zgn. biologische rijst. In rijst blijkt arsenicum zich zelfs meer op te hopen dan in andere gewassen. Hoge doses arsenicum zijn acuut giftig, maar op de lange duur kan het binnenkrijgen van lagere doses anorganisch arsenicum ook serieuze gezondheidsproblemen opleveren en o.m. de hersenfunctie aantasten. Het wordt dus zaak om (liefst witte en aromatische kopen, geen bruine) rijst goed te wassen voor het koken en bij het koken veel en schoon water te gebruiken. Rijst wordt best ook niet het grootste deel van je dieet. En wat de rijstwafels betreft : er zit veel meer arsenicum in dan vroeger aangenomen, baby’s en peuters blijven er dus beter af !

MILIEUVRIENDELIJKER BARBECUEN

Zodra de eerste lentedagen daar zijn wordt er weer overal op los gegrilld en gaan mensen die er nog geen hebben op zoek naar een barbecue-toestel. Tijd dus voor wat bedenkingen rond milieuvriendelijker vlees verbranden, want dat massale barbecueën belast evengoed ons leefmilieu.
Wanneer je echt zweert bij regelmatig stoken (een gas- of elektrische barbecue is de minst verspillende manier van grillen) koop je liefst een klein apparaatje met een deksel en leen je er een paar bij als je een feestje geeft. Om niet bij te dragen tot de ontbossing kijk je best uit naar houtskool met een FSC-keurmerk, meest afkomstig van resthout uit duurzaam beheerd bos. Een redelijk groen alternatief zijn de briketten uit kokosbast, restafval van de kokosindustrie : ze komen vaak uit Indonesië. Bijlange niet iedereen let daar echter op, maar evenmin op de chemicaliën in veel goedkope houtskool en wegwerpgrilletjes : die goedkope houtskool wordt in fossiele brandstoffen gedompeld om hem makkelijker brandend te krijgen. In briketten uit bruinkool zit dan weer behoorlijk wat zwavel, spul dat je ook liever niet op je hamburger hebt. Iedereen zou er in elk geval goed aan doen om zijn/haar neus te steken in de zak kolen die je wil kopen : houtskool hoort geurloos te zijn, wanneer er een luchtje aan zit mag je zeker zijn dat er een en ander aan is toegevoegd. Ook veel aanmaakproducten zijn chemisch spul en de witte paraffineblokjes worden weer gemaakt uit fossiele brandstoffen. Koop dus beter een gel van bio-ethanol en aanmaakblokjes van geperste houtsnippers…
(Bron : MilieuCentraal.nl)

DIOXINE-SCHANDAAL 1999 : 20.000 KANKERS

In het voorjaar van 1999 bleek dat malafide vetsmelters de giftige stof dioxine in de voedselketen hadden terecht doen komen. De VRT bracht dat nieuws uit hoewel de “politiek” had geprobeerd om alles in de doofpot te stoppen. Premier Dehaene, Volksgezondheidsminister Colla en Landbouwminister Pinxten (de 2 laatsten moesten ontslag nemen) deden daarna hun uiterste best om alles te minimaliseren, zoals de politiek dat gewoonlijk doet : zie het optreden van Miet Smet anno 1986 nadat de Tsjernobylwolk over ons land was getrokken. Anno 2001, enkele jaren na het Dioxineschandaal waarschuwden wetenschappers o.l.v. prof Nik Van Larebeke (toen Departement Radiotherapie, Kerngeneeskunde en Experimenteel Kankeronderzoek UGent, nu VUB) in Environmental Health Perspectives al voor de gevolgen. Onderzoek van deze laatste, gebaseerd op officiële gezondheidsgegevens, wees in april 2015 uit dat de dioxinecrisis destijds minstens 20.000 kankers veroorzaakte bij vrouwen, 22.000 diabetes-gevallen en 24.000 gevallen van hoge bloeddruk. In een uitzending die het TV-programma Terzake daaraan wijdde was kankerspecialist Van Larebeke helemaal niet te spreken over de aanpak van de crisis door politici en ambtenaren, maar is dat wel al ooit het geval geweest met crisissen in dit land ?

HET EEUWIGE FIJN STOF

Europa gaat België vervolgen omdat het de uitstoot van het kankerverwekkende fijn stof niet vermindert.
Tegen die achtergrond liet de VRT-Canvas-TV onder het toezicht van het VITO de fijnstofsituatie in de stad (Schaarbeek) vergelijken met die er buiten (Bonheiden). In feite was er niet zoveel verschil, de normen van de WHO, de Wereldgezondheidsorganisatie, worden gewoon niet gehaald. Dat legt uit waarom de Belg 13 maanden korter leeft door de luchtverontreiniging en de Fin maar 2. Gemeten werd de zgn. Black Carbonconcentratie in het fijn stof, zeg maar de resten van onvolledige verbranding zoals dieselroet : boven de 3000 nanogram per kubieke meter ga je beter niet. De eerste metingen deden al schrikken : op een werkdag bij het Meiserkruispunt in Brussel tegen de 40.000 nanogram, in het centrum van Bonheiden 24.000; op een zaterdag bij het VRT-gebouw aan de Brusselse Reyerslaan nog 19.000, op de Antwerpse Ring ook op een zaterdag 40.000.
Je krijgt dat allemaal binnen bij verplaatsingen, in stadsparken en binnenshuis blijft het nog redelijk leefbaar (onder de 3000). Maar ook thuis moet je oppassen : bij het aansteken van een kachel werd 17.000 gemeten, kaarsen op een feestje produceerden 15.000, roken 20.000.
(Programma Terzake op Canvas, 5 oktober 2015)

LICHTGAS : HISTORISCHE MILIEUVERVUILING

In de tweede helft van de jaren 1800, voor de invoering van elektrisch licht, lieten mensen die zoiets konden betalen thuis gasverlichting aanleggen. Bij dat verbranden van lichtgas kwam echter koolmonoxide vrij en ook zware metalen als kwik en lood. Dat veroorzaakte allerhande kwalen : van flauwvallen, psychotische aanvallen, hysterie tot de drang tot zelfdoding. Er waren zoveel gevallen, dat er speciale ziekenhuizen dienden ingericht, zoals de bekende Salpêtrière te Parijs. Maar men wist er geen remedie tegen. Na de opkomst van het elektrisch licht verdwenen de aandoeningen bij het begin van de 20ste eeuw, maar ondertussen had ze wel veel slachtoffers gemaakt, onder wie erg bekende : bvb. de Amerikaanse schrijver Edgar Allan Poe en zijn echtgenote en waarschijnlijk ook Vincent van Gogh. Die laatste had zijn woon- en werkplek in het Zuid-Franse Arles van gasverlichting laten voorzien om evengoed ’s avonds en ’s nachts te kunnen doorwerken…

LUCHTVERVUILING METEN VIA KLIMOPBLADEREN

Het departement Bio-ingenieurswetenschappen van de Universiteit Antwerpen probeert o.l.v. prof. Roeland Samson via biomagnetische monitoring de luchtvervuiling rond Antwerpen in kaart te brengen. Vorig jaar gebeurde dat met aardbeiplantjes, in 2015 via klimopbladeren. Die bladeren (droog geplukt op een hoogte van 1,5 m) worden opgerold en in een magnetometer geladen, deze meet hoe sterk het magnetisch veld van een blad is. Hoe groter de in microampère gemeten waarden, hoe groter de luchtvervuiling : enkel de fijnstofdeeltjes houden nl het magnetisch veld vast. Een GvA-journaliste deed alles op eigen houtje nog eens over op 10 locaties in het Antwerpse, van Mortsel tot Sint-Antonius en Pulle. De resultaten liepen erg uiteen : van 14µA aan de jachthaven te Emblem tot 277 µA op de Liersebaan te Massenhoven, een drukke baan met veel stilstaand verkeer die al 20 jaar op heraanleg wacht. Toevallig hadden mensen die daar woonden hun gevel bedekt met klimop, omdat witte muurverf er na een jaar al zwart ziet…
(GvA 28 nov.2015, blz.38-39)

OZONLAAG : GAT BOVEN ZUIDPOOL GROTER DAN NOORD-AMERIKA

Het gat in de ozonlaag boven de Zuidpool bereikt in het najaar altijd de grootste vorm : in de Zuidpoollente krijgen de ozonverstorende chloor-fluor-koolwaterstoffen onder invloed van de zon vrij spel in de stratosfeer, 10 à 50 km hoog. Dit jaar is het gat, later dan andere jaren, onverwachts enorm gegroeid, zo hebben wetenschappers van het Erdbeobachtungszentrum EOC van het Duitse onderzoekscentrum DLR (Deutsches Zentrum für Raum- und Luftfahrt) met behulp van satellieten vastgesteld. Oorzaak zijn sterke veranderingen in de luchtstromingen in voornoemde stratosfeer, mogelijk ook een gevolg van de klimaatverandering. Na wat stabiele jaren is het gat nu 26 miljoen km² groot, groter dan Noord-Amerika.

(www.dlr.de/eoc, 23 Oktober 2015 : Ozonloch erreicht wieder Rekordniveau)

PLASTIC SOEP IN DE MIDDELLANDSE ZEE

Zie de bijdragen over de Plastic Soup in de Stille Oceaan in vorige jaargangen van deze Nieuwsbrief. De Middellandse Zee is nu blijkbaar net zo’n verzamelplek voor ronddrijvend plastic geworden. Spaanse onderzoekers meldden in Plos One (zie Google) dat de dichtheid van plastic deeltjes in het Mediterrane zeewater zich laat vergelijken met de concentraties in de afvalsoep elders in de wereld. Voor de kusten van Spanje, Frankrijk, Italië en Griekenland vingen ze plastic op met fijnmazige netten. Ze berekenden dat er 1000 à 3000 ton plastic ronddobbert. Verschil met de plasticvervuiling in de oceanen is dat er relatief meer grote stukken drijven, een aanwijzing dat het plastic niet van ver komt. Maar 80% bestaat toch uit microplastics : deeltjes kleiner dan 5 mm. Een deel van het plastic blijkt ook via de Straat van Gibraltar vanuit de Atlantische Oceaan in de Middellandse Zee aangevoerd te worden.

PLASTIEK VAN HET LAND DE ZEE IN

Over plastiekafval op het oceanenoppervlak is al veel geschreven, maar over de hoeveelheid plastiek die elk jaar vanop land in zee terechtkomt, bvb via rivieren of schepen, was lange tijd minder geweten. Een recent Science Magazine-artikel rapporteert over een serieuze poging om die hoeveelheid te schatten : men kwam uit op een jaarlijkse plastiekproductie van 275 miljoen ton (MT) in 192 kustlanden, waarvan zowat 8 miljoen ton in de oceanen geraakt. Dat is tot 4% van de totale wereldproductie aan plastiek. De grootste boosdoeners bleken China (1 MT), Indonesië en de Filippijnen. Het is beslist nodig dat ook deze landen dringend iets doen aan hun “waste management” dat in het algemeen totaal beneden peil is. Zoniet mag gevreesd worden dat de hoeveelheid plastiek die in zee terecht geraakt de komende 10 jaar meer dan verdubbelen zal. N.B. Eventjes 99% van de plastiek in de oceanen valt niet terug te vinden. Is alles naar de oceaanbodem gezonken ? Is het allemaal opgedeeld geraakt en opgegeten door zeedieren ?

Jambeck, Jenna R. cs. Plastic waste inputs from land into the oceans.
Science 13 February 2015. Vol 347 n° 6223, pp.7687-771
DOI : 1D.1126/science.1260352

PLASTIC TASJES EN YOU TUBE

Elke burger van de Europese Unie gebruikt per jaar gemiddeld 200 plastic draagtassen (in het totaal : 8 miljard !), vooral dunne tasjes : vele daarvan komen na dat gebruik helaas als zwerfafval in het “milieu” terecht. Beperking is echt nodig, daarom stemde het Europees Parlement, na een hele voorgeschiedenis, op 28 april 2015 een aantal maatregelen die ertoe zouden moeten leiden om voornoemde 200 dunne zakjes door het invoeren van een verplichte prijs tegen 2019 te reduceren tot 90 en tegen 2025 tot 40. Tegelijk wil men ook wat doen tegen misleidende claims m.b.t. plastic draagtassen die zgz. onder invloed van zuurstof biologisch afbreekbaar zouden zijn. Dat plastic vergroot het probleem alleen, omdat het in microdelen uit elkaar valt en zo nog meer vervuilend is voor het milieu. Nogal wat (klein)bedrijven hebben de boodschap gelukkig begrepen en doen er nu ook wat aan. In Antwerpen heb je bvb de bekende zelfstandige boekhandel De Groene Waterman, die per 1 november 2015 overschakelde op papierzakken.

Naschrift : Eigenlijk is het onvoorstelbaar dat de wereld vandaag opgeschept zit met die monsterlijke rotzooi, terwijl we 100 jaar geleden niet eens wisten wat plastiek is.Om wel een voorstelling te krijgen
van het probleem kan je misschien eens kijken naar de volgende You Tube-filmpjes :

Plastic Soup
https://www.youtube.com/watch?v=eM2GAQEaed0

When birds eat plastic !! (Shocking video)
https://www.youtube.com/watch?v=dAL9Xvrg3hl

“PIMP JE SPEELPLAATS”

Het doet denken aan MTV, maar het is een steunproject van Argus, Cera, KBC en Klasse om schoolspeelplaatsen boeiender en natuuurijker te maken. Winnaars worden beloond met 17 x 3500 €. Zie www.pimpjespeelplaats.be

STAD VAN DE TOEKOMST

Tijdens de 4de editie van de Vlaamse Sci Tech Challenge werden 100 Vlaamse vijfde- en zesdejaars met een interesse in wetenschappen gevraagd om na te denken over een duurzame en milieuvriendelijke stad van morgen. Winnaar (die meteen naar een Europese finale mag) werd het team “Stad van de Toekomst” dat een realistisch voorstel formuleerde voor een groenere en autoluwe stad, met meer parken en autovrije centra, met een beter georganiseerd openbaar vervoer, met minder vervuilende voertuigen en met meer fietsverkeer. Bizar genoeg wordt deze Challenge georganiseerd door ExxonMobil, dat aangeeft zo de aandacht te vragen voor energie…

VERPAKKINGEN : WIJN

Glas dat éénmalig gebruikt wordt is een stuk milieubelastender dan andere verpakkingsmaterialen. Er is meer van nodig : een glazen verpakking is gemiddeld 7 x zwaarder dan plastic bvb. Er zijn meer grondstoffen en energie voor nodig en ook het vervoer vergt meer. Bij toepassing van die gegevens op wijn is er wel een probleem. De milieudruk van de kartonnen zgn. bag-in-box is beduidend lager dan die van de gebottelde variant, maar de consumenten moeten er niet veel van weten. Dat komt omdat aanvankelijk alleen de allergoedkoopste wijn in karton zat. Om toch iets te doen aan de meer milieuvervuilende flessen bestaat momenteel een plan om die in elk geval lichter te maken : van 520 gram naar 427 gram. De Spaanse wijnboer Miguel Torres gaat voor zijn Vina Brava zelfs naar 380 gram. Bij een verbruik in kleine landen zoals het onze van ca.500 miljoen flessen levert een gewichtsbesparing van 100 gram per fles op jaarbasis een CO2-reductie op van 32.000 ton, dat is 1 jaar elektriciteit voor 13.000 huishoudens…
(Bron : Kaya Bouma in De Volkskrant van 29 augustus 2015)

VERPAKKINGEN : YOGHURTVERPAKKINGEN EN RECYCLING

Zowel in Nederland als bij ons zijn er gelukkig tal van milieubewuste mensen die afval en vooral de verpakkingenafval binnen de perken proberen te houden. Maar het wordt hen door de producenten niet gemakkelijk gemaakt. Als voorbeeld haalde Pieter Hotse Smit in De Volkskrant van 14 maart 2015 het geval van de yoghurtverpakking aan, de bekende kunststofbekers. Die bestaan in drie types : (1) bekers met een losse papierwikkel : dat papier kan je van de beker halen en dan kan zowel papier als het blanco plastic gerecycleerd worden; haal je het papier er niet af dan eindigt alles in het minst slechte geval in de verbrandingsoven (2) bekers met opdruk : die worden door de scheidingsmachine herkend als kunststof als je de moeite deed om ze uit te spoelen en er dus niet te veel yoghurtresten in zitten; ze kunnen dan gerecycleerd worden (3) spijtig genoeg zijn er ook nog de milieu-onvriendelijke Danonebekers die in hun geheel bedekt zijn door een sticker van ander materiaal : die worden door de scheidingsmachine totaal niet herkend en ze zullen allicht ook in de verbrandingsoven belanden… De milieubewuste consument koopt dus best een yoghurtbeker met een afneembare papieren wikkel.

ZWERFVUILCAMPAGNES

Al tientallen jaren trekken bij het begin van de lente massa’s mensen in Europa en elders de straat op om gewapend met vuilniszak en grijpstok zwerfafval te verzamelen. Met Natuur 2000 hebben we daar lange tijd aan meegedaan (het hoogtepunt waren onze “In Kringloop Leven”-jaren rond 1975 met acties tegen de PVC- en PET-flessen en de Wegbermenacties in de jaren 1980), in de hoop dat er ook in ons land een statiegeldregeling zou komen voor allerlei drankverpakking, de ellendige drankblikjes incluis : kwestie van de zwerfvuilhoeveelheid drastisch terug te dringen. Die statiegeldregeling is er niet gekomen, terwijl dat in Nederland bvb wel kon. Het gelobby van o.m. de frisdrankproducenten en de supermarkten liet zich terdege gelden bij onze soort politiekers. Ondertussen belopen de kosten om rondslingerend afval op te ruimen enkele 100 miljoen euro per jaar, bedragen die niet de politiekers maar wel de gewone belastingbetalers mogen ophoesten. Zolang diezelfde politiekers het blijven vertikken om het zwerfafvalprobleem serieus en bij de bron aan te pakken, om er op toe te zien dat minder verpakkingen worden geproduceerd en om de producenten van blikjes en flesjes mee verantwoordelijk te stellen voor al die afval in de natuur, blijft het dweilen met de kraan open en lenen de deelnemers aan Opschoondagen bij ons zich eigenlijk indirect voor een “greenwash” van bedrijven die vervuilende verpakkingen produceren…

P.S. Begin april 2015 geraakte bekend dat de Vlaamse regering nog eens overweegt om een statiegeld van 0,1 à 0,5 € per blikje of plastic fles te gaan invoeren. Zij hoopt zo de berg zwerfafval langs onze wegen jaarlijks met 5.600 ton te doen dalen. De invoering van dat statiegeld zal niet tot torenhoge kosten leiden zoals de tegenstanders willen doen geloven : een éénmalige kost van 45 à 90 miljoen € om het systeem in heel Vlaanderen op poten te krijgen. dat betekent 3282 machines om het leeggoed te verwerken in supermarkten, 656 in containerparken en 500 in publieke ruimten. De jaarlijkse factuur voor opruiming van zwerfafval zou daarmee dalen van 41 naar 25 miljoen €, een besparing van 15 miljoen. Het nieuws was nog niet koud of de bedrijfswereld en vooral de winkeliers ontbonden al hun duivels, direct werd er met extra nodige plaats en extra personeel geschermd. Andermaal werd duidelijk hoe weinig de kwaliteit van ons leefmilieu voor dit soort mensen betekent en het zijn niet de eersten de besten : de federatie van de voedingsindustrie Fevia, de handelsfederatie Comeos, de beruchte zelfstandigenorganisatie Unizo en zelfs het afvalinzamelingsbedrijf Fost Plus dat zich vaak als milieuvriendelijk probeert voor te doen maar dat nu weer eens een masker afwerpt !