Natuur

DE NATUUR IN 2024

 

HET JAAR VAN DE WESP

Tijd voor een reëler beeld van ‘de’ wesp.  Zie www.jaarvandewesp.nl

 

PODCAST !

In de podcast TOEKOMST VOOR NATUUR wordt elke twee weken een belangrijk natuuronderwerp aangesneden met spraakmakende gasten uit Nederland of van bij ons. Ga naar : anchor.fm/toekomst-voor-natuur.

 

BIESTARWEGRAS OF HELM

Kustecoloog Carlijn Lammers van het Nederlandse NIOZ (Instituut voor Zeeonderzoek)  ontdekte dat biestarwegras het vestigen van helmgras op duin soms in de weg kan zitten.  Tot nu was het idee dat helmgras zich vestigt bovenop jonge lage duintjes die door biestarwegras gevormd zijn, maar bij een experiment met 1000 uitgezette helmgrasplantjes ontdekte zij dat helmgras zich juist minder snel vestigt op dit soort embryonale duinen. Tegelijk zag Lammers dat deze lage duintjes soms wèl voldoende luwte konden bieden om op de tussenliggende, kale stukken helmgras te laten vestigen.  Ze nam ook waar : biestarwegras maakt lage duintjes, helmgras bouwt de hoogte in.  Zie ook https://bit.ly/4aoYnnH.

Uit : Duin, zomer 2024

 

BIODIVERSITEIT IN DE PRAKTIJK

De zaken waar je zaden van inheemse wilde planten kan kopen doen het niet slecht en dat wijst er op dat mensen toch iets meer bewust geraken van de noodzaak van meer biodiversiteit, van herstel van soortenrijkdom : mede ten bate van vlinders, bijen, vogels enz. Die bedrijfjes kweken op milieuvriendelijke manier inheemse planten voor hun zaad of verkopen ze als plantje. Van teunisbloem tot kaardenbol, maar ook minder bekende als duifkruid, oorsilene en trosgamander. Vroeger kwamen die in Vlaanderen en Nederland van nature voor, nu zij ze alleen nog sporadisch te vinden. Het idee bij dit alles is dat de mensen het biodiversiteitsprobleem kunnen helpen oplossen. Wilde planten en bomen terugbrengen in de leefomgeving brengt ook voornoemde insecten en vogels terug en herstelt het ecosysteem.  Als iedereen in zijn tuin 2 à 3 wilde bloemen plant komen we al een eind. Waarom niet dagkoekoeksbloem, margriet, knoopkruid, kattenstaart ? Of ineens een bloemenweide met vlasbekje, zandblauwtje, Sint-Janskruid, hazenpootje, knoopkruid en kleine leeuwentand ?  Het zijn aanwinsten voor je tuin en ze sluiten naaldloos aan bij de insecten die hier voorkomen : dat geldt niet voor de “vreemde” soorten die je nog te veel overal aantreft…

P.S. Een voorbeeld van zo’n biologische plantenkwekerij is Ecoflora te 1500 Halle, waar oud-Natuur 2000’er Freddy Sparenberg al m.d. 25 jaar pleitbezorger is van ecologisch tuinieren en inheemse bloemenweides. In Nederland is de grootste specialist in zaden van inheemse planten De Cruydt-Hoeck van Jasper Helmantel in het Friese Nijeberkoop.

 

NEUSHOORNS : JAVAANSE NEUSHOORN

Wereldwijd leven nog vijf soorten neushoorns. In Afrika de witte of breedlipneushoorn en de zwarte of puntlipneushoorn. En er zijn drie Aziatische soorten : de nauw aan elkaar verwante Indische en Javaanse neushoorns en de kleine Sumatraanse neushoorn. Van de Javaanse leefden ooit vier ondersoorten, vandaag is er nog slechts een schamele relictpopulatie  in een natuurreservaat aan de uiterste zuidwestpunt van Java : het Nationaal Park Ujung Kulon. En dat terwijl de soort vroeger zelfs in Batavia (nu Jakarta) rondliep en daar als een plaag werd bejaagd.  Nu is er nog altijd een risico op stroperij. In november 2023 bleek een gang van stropers sedert 2019 eventjes zever Javaanse rhino’s te hebben gedood, 10% van de populatie… Er zijn nog andere bedreigingen waaronder inteelt ten gevolge van de ingekrompen populatie. Maar er is ook hoop : de laatste drie jaren konden jonge neushoornkalfjes op wildcamera’s vastgelegd worden.  De nog slechts vijf neushoornsoorten en drie olifantensoorten vormen een restantje van de soortenrijkdom die tijdens het mioceen (23 tot 5 miljoen jaar geleden) op aarde rondliep.  Toen het klimaat vervolgens afkoelde waren er enkele soorten die zich juist aan de koude hadden aangepast zoals de wolharige neushoorn en dito mammoet, maar …

 

VOGELS : VOGELS EN VOGELGELUIDEN HERKENNEN

Met de app Obsidentify herken je soorten op basis van foto’s. En met Merlin Bird ID (van Cornell Lab of Ornithology) herken je vogels op basis van foto’s én geluid. In tegenstelling tot andere gratis apps zoals BirdNet waarin je een opgenomen vogelgeluid moet selecteren in een sonogram kan Merlin de vogelgeluiden live herkennen. De vogels komen met naam en foto in een lijstje te staan en als een vogelsoort zich opnieuw laat horen  licht dat deel van het lijstje op. Er zijn wel minpunten.  De app geeft alleen Engelse namen  (Merlin = smelleken). Zoals bij elke herkenningsapp is de betrouwbaarheid niet 100%. Hoge verre geluidjes worden soms niet waargenomen of herkend.

 

VOGELS : DE KEMPHAAN

In Vlaanderen broedt de kemphaan al m.d. 30 jaar niet meer. De laatste broedgevallen van deze fascinerende weidevogel waren in Doel en de Uitkerkse Polder (kust). De sterke afname van de Nederlandse broedpopulatie geeft weinig hoop op toekomstige broedgevallen bij ons. Op trek en vooral in de winter komt de vogel nog wel voor in de IJzervallei, in de kust- en Scheldepolders en in het Gentse. In Nederland moet je er vooral voor naar Friesland, daar worden ze in maart-april geteld op slaapplaatsen zoals de Workumerwaard (1400). In de Oostvaardersplassen houden zich in augustus ook enkele honderden op.

 

VOGELS : EERSTE KIEVITSEI 2024

Zoeken naar het eerste kievitsei is in Nederland  een oude traditie. Dit jaar werd dat eerste ei gevonden op 2 maart te Beuningen (Gelderland) en in Friesland op 5 maart. Door de zachte winter begon het seizoen vroeg, maar in 2019 werd er al een eerste kievitsei aangetroffen op 28 februari.  Het eerste kievitsei staat symbool voor het begin van het voorjaar. Rapen van kievitseieren is vandaag de dag in de EU verboden, ook in de Nederlandse raapprovincie Friesland. Van de zoekers en vinders wordt nu wel verwacht dat ze het gevonden nest markeren, zodat de boeren het kunnen ontzien bij het maaien.  Het zoeken gebeurt meestal ’s ochtends, als de temperatuur boven de 10°C is gestegen en het een beetje miezert. Gewoonlijk houden de zoekers al van in februari in de gaten waar de kieviten als eerste neerstrijken en hoe ze zich gedragen. De mannetjes draaien nestjes met hun borst en het vrouwtje gooit er met de snavel str in. Dan bestaat er enkele dagen later veel kans op een ei. Het verjagen van mogelijke vijanden is ook een aanwijzing dat er iets in het nest kan liggen, maar dat gebeurt wel met de nodige misleiding …

 

VOGELS : LUCHTZAKKEN GEVEN VLIEGSPIEREN EXTRA POWER

Ooit maakten we de roofvogeltrek mee boven de Bosporus vanop de Kleine en Grote Camlica-heuvels tegenover Istanbul. Grote vogels in glijvlucht door de lucht zwevend. Er lijkt weinig energie voor nodig . Toch moeten ze hun vleugels stijf horizontaal houden wat kracht moet kosten. Per toeval werd onlangs via CT-scans een mechanisme ontdekt dat hierbij helpt : een uitstulping tussen de vliegspieren, een luchtzak die eenmaal opgeblazen de vliegspieren extra kracht geeft.

Lit. Emma Schachner et al. The respiratory system influences flight mechanics in soaring birds. Nature 630, 671-676 (2024) https ://doi.org/10.1038/s41586-024-07485-y.  Contact : eschachner@ufl.edu

 

VOGELS : TUINVOGELTELLINGEN EINDE JANUARI

In Nederland telden 113.976 deelnemers 1.606.415 vogels. Top 5 : huismus, koolmees, pimpelmees, merel, kauw.

In Vlaanderen telden 46.164 deelnemers 724.776 vogels in 32.855 tuinen. Top 5 : huismus, koolmees, kauw, houtduif, pimpelmees.  Interessant : de houtduif staat nu voor het tweede jaar op de 4de plaats en domineert de Turkse tortel die vroeger in de steden heerste. We zien ook een toename van de grote bonte specht, zowel in de steden als op het platteland.

 

WOLVEN : WOLF FENCING TEAM (WFTB)

Anno 2018 arriveerde de eerste wolf in Vlaanderen , er vormde zich een roedel die tot vandaag stand houdt. Wolvin Emma, een jong uit de roedel van Limburg vestigde zich zelfs in de regio rond Kalmthout.  Het wolvenbeleid van de overheid wil het samenleven met de wolven maximaal mogelijk maken. Maar alleen in de streek waar de huidige roedel leeft zijn er zo’n 4000 veehouders. Om schade door wolven te vermijden dienen de omheiningen wolfwerend aangepast, je moet wel weten hoe.  Hier komen de 50 ervaren vrijwilligers van  het Wolf Fencing Team in the picture, een organisatie die in 2019 werd opgericht om een conflictarm samenleven tussen mens en wolf mogelijk te maken en die kan rekenen op ondersteuning van het Agentschap voor Natuur en Bos. Op korte tijd legden ze al honderden adviesbezoeken af. De werking in het Antwerpse wordt op 27 januari 2024 opgestart met een infodag voor nieuwe vrijwilligers.

www.wolffencing.be

 

© 2024 Nieuwsbrief Natuur 2000 | WordPress Theme: Cosimo by CrestaProject.